अन्वयः

कौसल्यानन्दवर्धनः delight of Kausalya (Rama), पित्रा by father, न च परित्यक्तः not at all forsaken, कथञ्चन to do so, अमर्यादः nor crossed the limits of dharma, न not, लुब्धः miserly, न not, दुश्शीलः of bad conduct, न च and not, तीक्ष्ण sharptongued, क्षत्रियपांसनः च calumny to kshatriyas, न not, धर्मगुणैः in righteousness, हीनः not lacking, न not, तीक्ष्णः cruel, न not, सर्वेषाम् for all, भूतानाम् of beings, अहिते in doing harm, रतः is involved,

M N Dutt

Rāma, the enhancer of Kausalyā's delight had not been abandoned by his father, nor is he devoid of propriety of conduct; he is not avaricious, wicked nor the destroyer of Kaşatriya race.

Summary

Rama, the delight of Kausalya, has not forsaken by his father. He has never crossed the limits of dharma. He is not miserly. He has no bad conduct. He is not a slur on the kshatriyas. He does not lack in righteousness. He is not cruel nor is he engaged in doing harm to others.

पदच्छेदः

न	न (अव्ययः)
च	च (अव्ययः)
पित्रा	पितृ (३.१)
परित्यक्तो	परित्यक्त (√परि-त्यज् + क्त, १.१)
नामर्यादः	न (अव्ययः)–अमर्याद (१.१)
कथंचन	कथंचन (अव्ययः)
न	न (अव्ययः)
लुब्धो	लुब्ध (√लुभ् + क्त, १.१)
न	न (अव्ययः)
च	च (अव्ययः)
दुःशीलो	दुःशील (१.१)
न	न (अव्ययः)
च	च (अव्ययः)
क्षत्रियपांसनः	क्षत्रिय–पांसन (१.१)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८
न	च	पि	त्रा	प	रि	त्य	क्तो
ना	म	र्या	दः	क	थं	च	न
न	लु	ब्धो	न	च	दुः	शी	लो
न	च	क्ष	त्रि	य	पां	स	नः