अन्वयः

कौसल्यानन्दवर्धनः delight of Kausalya (Rama), पित्रा by father, न च परित्यक्तः not at all forsaken, कथञ्चन to do so, अमर्यादः nor crossed the limits of dharma, न not, लुब्धः miserly, न not, दुश्शीलः of bad conduct, न च and not, तीक्ष्ण sharptongued, क्षत्रियपांसनः च calumny to kshatriyas, न not, धर्मगुणैः in righteousness, हीनः not lacking, न not, तीक्ष्णः cruel, न not, सर्वेषाम् for all, भूतानाम् of beings, अहिते in doing harm, रतः is involved,

M N Dutt

He does not lack religious merits or accomplishments, nor is he of a harsh temperament and intent on causing misery to creatures.

Summary

Rama, the delight of Kausalya, has not forsaken by his father. He has never crossed the limits of dharma. He is not miserly. He has no bad conduct. He is not a slur on the kshatriyas. He does not lack in righteousness. He is not cruel nor is he engaged in doing harm to others.

पदच्छेदः

न	न (अव्ययः)
च	च (अव्ययः)
धर्मगुणैर्	धर्म–गुण (३.३)
हीनः	हीन (√हा + क्त, १.१)
कौसल्यानन्दवर्धनः	कौसल्या–आनन्द–वर्धन (१.१)
न	न (अव्ययः)
च	च (अव्ययः)
तीक्ष्णो	तीक्ष्ण (१.१)
हि	हि (अव्ययः)
भूतानां	भूत (६.३)
सर्वेषां	सर्व (६.३)
च	च (अव्ययः)
हिते	हित (७.१)
रतः	रत (√रम् + क्त, १.१)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८
न	च	ध	र्म	गु	णै	र्ही	नैः
कौ	स	ल्या	न	न्द	व	र्ध	नः
न	च	ती	क्ष्णो	हि	भू	ता	नां
स	र्वे	षां	च	हि	ते	र	तः