३.३६.२

नीलजीमूतसंकाशस्तप्तकाञ्चनकुण्डलः ।
भयं लोकस्य जनयन्किरीटी परिघायुधः ।
व्यचरं दण्डकारण्यमृषिमांसानि भक्षयन् ॥

अन्वयः

कदाचित् at one time, अहमपि I also, वीर्यात् out of prowess, इमाम् this, पृथिवीम् earth, पर्यटन् while wandering, नागसहस्रस्य thousands of elephants, बलम् strength, धारयन् while possesed, पर्वतोपमः like a mountain, नीलजीमूतसङ्काशः looked like a dark cloud, तप्तकाञ्चनकुण्डलः bright gold earrings, किरीटी crown, परिघायुधः spear, लोकस्य among people, भयम् fear, जनयन् creating, ऋषिमांसानि flesh of ascetics, भक्षयन् eating, दण्डकारण्ये in Dandaka forest, व्यचरम् I was moving about.

M N Dutt

I had parigha in my hands, crown on my head and golden ear-rings on my ears and my body was of a dark blue colour like that of a cloud. Causing fright to the people I used to wander through the forest of Dandaka and live upon the flesh of the Rsis.

Summary

Once I was roaming the earth, like a mountain possessing the strength of a thousand elephants, like a dark cloud, wearing bright gold earrings and crown,holding a spear in hand, terrorising the people. I was wandering in Dandaka forest feeding on the flesh of ascetics.

पदच्छेदः

नीलजीमूतसंकाशस्नील–जीमूत–संकाश (१.१)
तप्तकाञ्चनकुण्डलःतप्त (√तप् + क्त)–काञ्चन–कुण्डल (१.१)
भयंभय (२.१)
लोकस्यलोक (६.१)
जनयन्जनयत् (√जनय् + शतृ, १.१)
किरीटीकिरीटिन् (१.१)
परिघायुधःपरिघ–आयुध (१.१)
व्यचरंव्यचरम् (√वि-चर् लङ् उ.पु. )
दण्डकारण्यम्दण्डक–अरण्य (२.१)
ऋषिमांसानिऋषि–मांस (२.३)
भक्षयन्भक्षयत् (√भक्षय् + शतृ, १.१)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
नील जी मूत सं का श स्तप्त काञ्च
न कुण्ड लःभ यं लो कस्यजनय
न्कि री टीपरि घायु धःव्यच रंद
ण्ड का रण्यमृषि मां सानि भक्ष यन्