३.४०.२९

कुसुमान्यपचिन्वन्ती चचार रुचिरानना ।
अनर्हारण्यवासस्य सा तं रत्नमयं मृगम् ।
मुक्तामणिविचित्राङ्गं ददर्श परमाङ्गना ॥

अन्वयः

अरण्यवासस्य of living in the forest, अनर्हा unworthy, सा that, परमाङ्गना great woman, रत्नमयम् encrusted with gold, मुक्तामणिविचित्राङ्गम् with a wonderful body dotted with pearls and gems, तं मृगम् that deer, ददर्श saw.

M N Dutt

That best of women, ever inured to living in the forest and possessed of a graceful countenance, walking and plucking flowers, saw that jewelled deer, having its body diversified with pearls and diamonds,

Summary

The great lady Sita, unworthy of dwelling in the forest, saw the wonderful deer decked with gems, with spots of pearls all over the body.

पदच्छेदः

कुसुमान्य्कुसुम (२.३)
अपचिन्वन्तीअपचिन्वत् (√अप-चि + शतृ, १.१)
चचारचचार (√चर् लिट् प्र.पु. एक.)
रुचिराननारुचिर–आनन (१.१)
अनर्हारण्यवासस्यअनर्ह (१.१)–अरण्य–वास (६.१)
सातद् (१.१)
तंतद् (२.१)
रत्नमयंरत्न–मय (२.१)
मृगम्मृग (२.१)
मुक्तामणिविचित्राङ्गंमुक्ता–मणि–विचित्र–अङ्ग (२.१)
ददर्शददर्श (√दृश् लिट् प्र.पु. एक.)
परमाङ्गनापरम–अङ्गना (१.१)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
कुसु मान्यप चि न्व न्तीच चाररु
चि रान नाअ न र्हा रण्य वा सस्य
सा तं रत्नम यंमृ गम् मु क्तामणि
वि चि त्रा ङ्गंद दर्शपर माङ्ग ना