३.४२.१५

तेन मर्मणि निर्विद्धः शरेणानुपमेन हि ।
मृगरूपं तु तत्त्यक्त्वा राक्षसं रूपमात्मनः ।
चक्रे स सुमहाकायो मारीचो जीवितं त्यजन् ॥

अन्वयः

सः मारीचः that, Maricha, तेन by that, अनुपमेन matchless, शरेण by the dart, मर्मणि in vital part, निर्विद्धम् struck, तत् then, मृगरूपम् form of a deer, त्वक्त्वा giving up, राक्षसं रूपम् form of a demon, आस्थितः assumed, जीवितम् life, त्यजन् while giving up, सुमहाकायम् that huge body, चक्रे attained.

Summary

Struck in the vital part by Rama's matchless dart, Maricha gave up the form of the deer and assumed his huge body of the demon.

पदच्छेदः

तेनतद् (३.१)
मर्मणिमर्मन् (७.१)
निर्विद्धःनिर्विद्ध (√निः-व्यध् + क्त, १.१)
शरेणानुपमेनशर (३.१)–अनुपम (३.१)
हिहि (अव्ययः)
मृगरूपंमृग–रूप (२.१)
तुतु (अव्ययः)
तत्तद् (२.१)
त्यक्त्वात्यक्त्वा (√त्यज् + क्त्वा)
राक्षसंराक्षस (२.१)
रूपम्रूप (२.१)
आत्मनःआत्मन् (६.१)
चक्रेचक्रे (√कृ लिट् प्र.पु. एक.)
सतद् (१.१)
सुमहाकायोसु (अव्ययः)–महत्–काय (१.१)
मारीचोमारीच (१.१)
जीवितंजीवित (२.१)
त्यजन्त्यजत् (√त्यज् + शतृ, १.१)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
तेन मर्मणि नि र्वि द्धःश रे णानु
प मेनहिमृग रू पंतु त त्त्य क्त्वा
राक्ष सं रूप मात्म नः च क्रेससु
म हा का यो मा री चो जीवि तंत्य जन्