३.४२.१८

हा सीते लक्ष्मणेत्येवमाक्रुश्य तु महास्वरम् ।
ममार राक्षसः सोऽयं श्रुत्वा सीता कथं भवेत् ॥

अन्वयः

सः he, Maricha, अयं राक्षसः this demon, हा सीते Alas, Sita, लक्ष्मण (Alas,) Lakshmana, इत्येवम् in this manner, महास्वरम् loudly, आक्रुश्य screamed, ममार died, श्रुत्वा heard, सीता Sita, कथम् how, भवेत् will she be, महाबाहुः long armed, लक्ष्मणश्च Lakshmana too, काम् what, अवस्थाम् situation, गमिष्यति will reach, धर्मात्मा righteous , रामः Rama, इति like this, सञ्चिन्त्य on thinking, हृष्टतनूरूहः his hair stood on end.

M N Dutt

Mārīca has given up his ghost exclaiming aloud Ah! Sītā, Ah! Laksmana. I do not know what shall Sītā do hearing the cry? And what shall the mighty-armed Laksmana do?

Summary

This demon Maricha screamed aloud saying, 'Alas, Sita, Alas, Lakshmana'. He is now dead. How would Sita react to this voice? What would be the condition of Lakshmana? While righteous Rama reflected on this, his hair stood on end.

पदच्छेदः

हाहा (अव्ययः)
सीतेसीता (८.१)
लक्ष्मणेत्य्लक्ष्मण (८.१)–इति (अव्ययः)
एवम्एवम् (अव्ययः)
आक्रुश्यआक्रुश्य (√आ-क्रुश् + ल्यप्)
तुतु (अव्ययः)
महास्वरम्महत्–स्वर (२.१)
ममारममार (√मृ लिट् प्र.पु. एक.)
राक्षसःराक्षस (१.१)
सोतद् (१.१)
ऽयंइदम् (१.१)
श्रुत्वाश्रुत्वा (√श्रु + क्त्वा)
सीतासीता (१.१)
कथंकथम् (अव्ययः)
भवेत्भवेत् (√भू विधिलिङ् प्र.पु. एक.)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

हा सी तेक्ष्म णे त्ये
मा क्रुश्यतु हास्व रम्
मा राक्ष सः सो ऽयं
श्रु त्वा सी ता थं वेत्