३.४३.२४

समक्षं तव सौमित्रे प्राणांस्त्यक्ष्ये न संशयः ।
रामं विना क्षणमपि न हि जीवामि भूतले ॥

अन्वयः

सौमित्रे O Saumitri, तव in your, समक्षम् presence, प्राणाम् life, त्यक्ष्ये I give up, संशयः doubt, न not, रामं विना without Rama, क्षणमपि even a moment, भूतले on earth, न जीवामि हि I will not live.

M N Dutt

I shall renounce my life before you, therefore, O Laksmana; without Rāma I shall not maintain my being for a moment on this earth.

Summary

I will undoubtedly give up my life in your presence.I will not live even for a moment on earth without Rama, O son of Sumitra

पदच्छेदः

समक्षंसमक्ष (२.१)
तवत्वद् (६.१)
सौमित्रेसौमित्रि (८.१)
प्राणांस्प्राण (२.३)
त्यक्ष्येत्यक्ष्ये (√त्यज् लृट् उ.पु. )
(अव्ययः)
संशयःसंशय (१.१)
रामंराम (२.१)
विनाविना (अव्ययः)
क्षणम्क्षण (२.१)
अपिअपि (अव्ययः)
(अव्ययः)
हिहि (अव्ययः)
जीवामिजीवामि (√जीव् लट् उ.पु. )
भूतलेभू–तल (७.१)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

क्षं सौ मि त्रे
प्रा णां स्त्य क्ष्ये सं यः
रा मंवि नाक्षपि
हि जी वामि भू ले