अन्वयः

जटायोः Jatayu, मम my, हरणम् abduction, यथातत्त्वम् exact fact, तत् सर्वम् everything, अशेषतः without any omission, रामाय to Rama, लक्ष्मणाय च and Lakshmana, आख्यातव्यम् please narrate.

M N Dutt

Do you relate to Rāma and to Lakşmaņa everything about my being carried away from the beginning to the end.

Summary

O Jatayu narrate to Rama and Lakshmana the exact facts of my abduction and all the details without any omission.इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे एकोनपञ्चाशस्सर्गः॥Thus ends the fortyninth sarga of Aranyakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.

पदच्छेदः

रामाय	राम (४.१)
तु	तु (अव्ययः)
यथातत्त्वं	यथातत्त्वम् (अव्ययः)
जटायो	जटायु (८.१)
हरणं	हरण (१.१)
मम	मद् (६.१)
लक्ष्मणाय	लक्ष्मण (४.१)
च	च (अव्ययः)
तत्	तद् (१.१)
सर्वम्	सर्व (१.१)
आख्यातव्यम्	आख्यातव्य (√आ-ख्या + कृत्, १.१)
अशेषतः	अशेषतस् (अव्ययः)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८
रा	मा	य	तु	य	था	त	त्त्वं
ज	टा	यो	ह	र	णं	म	म
ल	क्ष्म	णा	य	च	त	त्स	र्व
मा	ख्या	त	व्य	म	शे	ष	तः