३.५७.१३

अलं वैक्लव्यमालम्ब्य स्वस्था भव निरुत्सुका ।
न चास्ति त्रिषु लोकेषु पुमान्यो राघवं रणे ।
जातो वा जायमानो वा संयुगे यः पराजयेत् ॥

अन्वयः

वैक्लब्यम् bewilderment, आलम्ब्य resorting to, अलम् no need, निरुत्सुका frustrated, स्वस्था भव you should be calm, यः whoever, संयुगेरणे in an encounter, राघवम् Rama, पराजयेत् defeat, सः he, पुमान् a man, त्रिषु लोकेषु in the three worlds, जातो वा is born in the past, जायमानो वा or going to be born, नास्ति is not there, राघवः Rama, शक्रपुरोगमैः by those led by Indra, देवैः by gods, युद्धे in war, न जय्यः cannot be conquered.

M N Dutt

Do not be over-whelmed; and banish your anxiety. There breathes no person, nor yet shall there be born any one in these three worlds who in the field shall vanquish Rāghava in fight. Rāghava is incapable of being beaten in battle by the very gods headed by Indra.'

Summary

'You should not feel agitated or dispirited. Be composed. There is no one either born or going to be born in the three worlds who can defeat Rama in war. He cannot be conquered in a battle even by gods led by indra.'

पदच्छेदः

अलंअलम् (अव्ययः)
वैक्लव्यम्वैक्लव्य (२.१)
आलम्ब्यआलम्ब्य (√आ-लम्ब् + ल्यप्)
स्वस्थास्वस्थ (१.१)
भवभव (√भू लोट् म.पु. )
निरुत्सुकानिरुत्सुक (१.१)
नन (अव्ययः)
चास्तिच (अव्ययः)–अस्ति (√अस् लट् प्र.पु. एक.)
त्रिषुत्रि (७.३)
लोकेषुलोक (७.३)
पुमान्पुंस् (१.१)
योयद् (१.१)
राघवंराघव (२.१)
रणेरण (७.१)
जातोजात (√जन् + क्त, १.१)
वावा (अव्ययः)
जायमानोजायमान (√जन् + शानच्, १.१)
वावा (अव्ययः)
संयुगेसंयुग (७.१)
यःयद् (१.१)
पराजयेत्पराजयेत् (√परा-जि विधिलिङ् प्र.पु. एक.)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
अ लं वै क्लव्य मा ल म्ब्य स्व स्थाभव
नि रुत्सु कान चा स्तित्रिषु लो केषु
पु मा न्यो राघ वंर णे जा तो वा जा
य मा नो वा संयु गे यःप राज येत्