अन्वयः

दशरथात्मजः son of Dasaratha, रामः Rama, शून्यम् empty, आश्रमपदम् hermitage, रहिताम् devoid of, च and, विध्वस्तानि disturbed, आसनानि च seats, दृष्ट्वा saw, तत्र thereafter, वैदेहीम् Vaidehi, अदृष्ट्वा having not seen, सर्वशः all over, सन्निरीक्ष्य च scanning, प्राक्रुश्य etched, रुचिरौ lovely, भुजौ shoulders, प्रगृह्य holding, उवाच said.

Summary

Rama, son of Dasaratha, saw the empty cottage devoid of Sita. The mats were displaced. He searched everywhere but unable to see Vaidehi lifted his lovely arms and said:

पदच्छेदः

दृष्ट्वाश्रमपदं	दृष्ट्वा (√दृश् + क्त्वा)–आश्रम–पद (२.१)
शून्यं	शून्य (२.१)
रामो	राम (१.१)
दशरथात्मजः	दशरथ–आत्मज (१.१)
रहितां	रहित (२.१)
पर्णशालां	पर्णशाला (२.१)
च	च (अव्ययः)
विध्वस्तान्य्	विध्वस्त (√वि-ध्वंस् + क्त, २.३)
आसनानि	आसन (२.३)
च	च (अव्ययः)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८
दृ	ष्टा	श्र	म	प	दं	शू	न्यं
रा	मो	द	श	र	था	त्म	जः
र	हि	तां	प	र्ण	शा	लां	च
वि	ध्व	स्ता	न्या	स	ना	नि	च