अन्वयः
दशरथात्मजः son of Dasaratha, रामः Rama, शून्यम् empty, आश्रमपदम् hermitage, रहिताम् devoid of, च and, विध्वस्तानि disturbed, आसनानि च seats, दृष्ट्वा saw, तत्र thereafter, वैदेहीम् Vaidehi, अदृष्ट्वा having not seen, सर्वशः all over, सन्निरीक्ष्य च scanning, प्राक्रुश्य etched, रुचिरौ lovely, भुजौ shoulders, प्रगृह्य holding, उवाच said.
Summary
Rama, son of Dasaratha, saw the empty cottage devoid of Sita. The mats were displaced. He searched everywhere but unable to see Vaidehi lifted his lovely arms and said:
पदच्छेदः
| अदृष्ट्वा | अदृष्ट्वा (अव्ययः) |
| तत्र | तत्र (अव्ययः) |
| वैदेहीं | वैदेही (२.१) |
| संनिरीक्ष्य | संनिरीक्ष्य (√संनिः-ईक्ष् + ल्यप्) |
| च | च (अव्ययः) |
| सर्वशः | सर्वशस् (अव्ययः) |
| उवाच | उवाच (√वच् लिट् प्र.पु. एक.) |
| रामः | राम (१.१) |
| प्राक्रुश्य | प्राक्रुश्य (√प्रा-क्रुश् + ल्यप्) |
| प्रगृह्य | प्रगृह्य (√प्र-ग्रह् + ल्यप्) |
| रुचिरौ | रुचिर (२.२) |
| भुजौ | भुज (२.२) |
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ |
|---|
| अ | दृ | ष्ट्वा | त | त्र | वै | दे | हीं |
| सं | नि | री | क्ष्य | च | स | र्व | शः |
| उ | वा | च | रा | मः | प्रा | क्रु | श्य |
| प्र | गृ | ह्य | रु | चि | रौ | भु | जौ |