अन्वयः

ततः then, सौमित्रिः son of Sumitra, लक्ष्मणः Lakshmana, तथा like that, शोकसन्तप्तम् afflicted with sorrow, अनाथवत् like an orphan, विलपन्तम् while weeping, महता mighty, मोहेन by delusion, आविष्टम् engrossed, परिद्यूनम् miserable, अचेतनम् devoid of consciousness, तं रामम् Rama, मुहूर्तादिव in a moment, आश्वास्य consoled, चरणौ च his feet, अभिपीडयन् pressing, सम्बोधयामास addressed.

Summary

Lakshmana, son of Sumitra, consoling the mighty miserable Rama, who was afflicted with sorrow, and was weeping helplessly like an orphan, drowned in great delusion, devoid of consciousness, pressed his feet and addressed him:

पदच्छेदः

तं	तद् (२.१)
तथा	तथा (अव्ययः)
शोकसंतप्तं	शोक–संतप्त (√सम्-तप् + क्त, २.१)
विलपन्तम्	विलपत् (√वि-लप् + शतृ, २.१)
अनाथवत्	अनाथ–वत् (अव्ययः)
मोहेन	मोह (३.१)
महताविष्टं	महत् (३.१)–आविष्ट (√आ-विश् + क्त, २.१)
परिद्यूनम्	परिद्यून (√परि-दीव् + क्त, २.१)
अचेतनम्	अचेतन (२.१)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८
तं	त	था	शो	क	सं	त	प्तं
वि	ल	प	न्त	म	ना	थ	वत्
मो	हे	न	म	ह	ता	वि	ष्टं
प	रि	द्यू	न	म	चे	त	नम्