अन्वयः

ततः then, सौमित्रिः son of Sumitra, लक्ष्मणः Lakshmana, तथा like that, शोकसन्तप्तम् afflicted with sorrow, अनाथवत् like an orphan, विलपन्तम् while weeping, महता mighty, मोहेन by delusion, आविष्टम् engrossed, परिद्यूनम् miserable, अचेतनम् devoid of consciousness, तं रामम् Rama, मुहूर्तादिव in a moment, आश्वास्य consoled, चरणौ च his feet, अभिपीडयन् pressing, सम्बोधयामास addressed.

Summary

Lakshmana, son of Sumitra, consoling the mighty miserable Rama, who was afflicted with sorrow, and was weeping helplessly like an orphan, drowned in great delusion, devoid of consciousness, pressed his feet and addressed him:

पदच्छेदः

ततः	ततस् (अव्ययः)
सौमित्रिर्	सौमित्रि (१.१)
आश्वास्य	आश्वास्य (√आ-श्वासय् + ल्यप्)
मुहूर्ताद्	मुहूर्त (५.१)
इव	इव (अव्ययः)
लक्ष्मणः	लक्ष्मण (१.१)
रामं	राम (२.१)
संबोधयामास	संबोधयामास (√सम्-बोधय् प्र.पु. एक.)
चरणौ	चरण (२.२)
चाभिपीडयन्	च (अव्ययः)–अभिपीडयत् (√अभि-पीडय् + शतृ, १.१)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८
त	तः	सौ	मि	त्रि	रा	श्वा	स्य
मु	हू	र्ता	दि	व	ल	क्ष्म	णः
रा	मं	सं	बो	ध	या	मा	स
च	र	णौ	चा	भि	पी	ड	यन्