अन्वयः

लक्ष्मणः Lakshmana, तत् that, श्रुत्वा having heard, तदा then, आर्तिम् suffering, समापन्नः he underwent, विक्रमे to exhibit courage, कृतलक्षणः he has resorted to, प्राप्तकालम् appropriate time, हितम् good, वाक्यम् words, उवाच said.

M N Dutt

Hearing those words Laksmana, sore, distressed and determined to display his valour, addressed Rāma with words worthy of being said on that occasion.

Summary

Having heard this, Lakshmana, who was greatly suffering gathered courage at appropriate time and said these salutary words:

पदच्छेदः

तच्	तद् (२.१)
छ्रुत्वा	श्रुत्वा (√श्रु + क्त्वा)
लक्ष्मणो	लक्ष्मण (१.१)
वाक्यं	वाक्य (२.१)
प्राप्तकालं	प्राप्त (√प्र-आप् + क्त)–काल (२.१)
हितं	हित (२.१)
तदा	तदा (अव्ययः)
उवाचार्तिसमापन्नो	उवाच (√वच् लिट् प्र.पु. एक.)–आर्ति–समापन्न (√समा-पद् + क्त, १.१)
विक्रमे	विक्रम (७.१)
कृतनिश्चयः	कृत (√कृ + क्त)–निश्चय (१.१)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८
त	च्छ्रु	त्वा	ल	क्ष्म	णो	वा	क्यं
प्रा	प्त	का	लं	हि	तं	त	दा
उ	वा	चा	र्ति	स	मा	प	न्नो
वि	क्र	मे	कृ	त	नि	श्च	यः