३.६९.२४

ऋष्यमूकस्तु पम्पायाः पुरस्तात्पुष्पितद्रुमः ।
सुदुःखारोहणो नाम शिशुनागाभिरक्षितः ।
उदारो ब्रह्मणा चैव पूर्वकाले विनिर्मितः ॥

अन्वयः

पम्पायाः Pampa's, पुरस्तात् before, पुष्पितद्रुमः trees with flowers in bloom, सुदुःखारोहणः quite difficult to climb, शिशुनागाभिरक्षितः protected by young elephants, उदारः exalted, ब्रह्मणा by Brahma, ऋष्यमूकश्च Rishyamuka, पूर्वकाले in the past, विनिर्मितः is created.

M N Dutt

There stands in front of Pampă the highly inaccessible mount Rşyamūka, ornamented with many a blossoming tree and guarded on all sides by little serpents. That mount is highly munificent. It was created by Brahmā in the days of yore.

Summary

Mount Rishyamuka situated on the bank of Pampa has trees filled with blossoms. It is difficult to climb and is protected by young elephants.This lofty mountain was created by Brahma in olden days.

पदच्छेदः

ऋष्यमूकस्ऋष्यमूक (१.१)
तुतु (अव्ययः)
पम्पायाःपम्पा (६.१)
पुरस्तात्पुरस्तात् (अव्ययः)
पुष्पितद्रुमःपुष्पित–द्रुम (१.१)
सुदुःखारोहणोसु (अव्ययः)–दुःख–आरोहण (१.१)
नामनाम (अव्ययः)
शिशुनागाभिरक्षितःशिशुनाग–अभिरक्षित (√अभि-रक्ष् + क्त, १.१)
उदारोउदार (१.१)
ब्रह्मणाब्रह्मन् (३.१)
चैवच (अव्ययः)–एव (अव्ययः)
पूर्वकालेपूर्व–काल (७.१)
विनिर्मितःविनिर्मित (√विनिर्-मा + क्त, १.१)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
ऋष्य मू कस्तु प म्पा याःपु र स्तात्पु
ष्पि तद्रु मःसु दुः खा रोह णो नाम
शिशु ना गाभि रक्षि तःउ दा रोब्र
ह्म णा चैव पूर्व का लेवि निर्मि तः