अन्वयः

सौमित्रिसहितः together with Saumitri, सः that, रामः Rama, पद्मोत्पलझषाकुलाम् filled with lotuses, lilies and fishes, पुष्करिणीम् to the lake, गत्वा arrived, आकुलेन्द्रियः one (Rama) who is with afflicted senses, विललाप lamented.

M N Dutt

Repairing with Lakşmaņa to the lake Pampā filled with red and while lotuses and fish Rāma having his senses agitated began to lament.

Summary

Arriving with Laksmana at the lake filled with lotuses, lilies and fishes, Rama, his senses oppressed, burst into tears.

पदच्छेदः

स	तद् (१.१)
तां	तद् (२.१)
पुष्करिणीं	पुष्करिन् (२.१)
गत्वा	गत्वा (√गम् + क्त्वा)
पद्मोत्पलझषाकुलाम्	पद्म–उत्पल–झष–आकुल (२.१)
रामः	राम (१.१)
सौमित्रिसहितो	सौमित्रि–सहित (१.१)
विललापाकुलेन्द्रियः	विललाप (√वि-लप् लिट् प्र.पु. एक.)–आकुल–इन्द्रिय (१.१)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८
स	तां	पु	ष्क	रि	णीं	ग	त्वा
प	द्मो	त्प	ल	झ	षा	कु	लाम्
रा	मः	सौ	मि	त्रि	स	हि	तो
वि	ल	ला	पा	कु	ले	न्द्रि	यः