४.११.५०

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सुग्रीवस्य महात्मनः ।
राघवो दुन्दुभेः कायं पादाङ्गुष्ठेन लीलया ।
तोलयित्वा महाबाहुश्चिक्षेप दशयोजनम् ॥

अन्वयः

लक्ष्मणाग्रजः Lakshmana's elder brother, महाबाहुः longarmed one, वीर्यवान् mighty, राघवः Rama, एवम् in that way, उक्त्वा having said, सुग्रीवम् to Sugriva, सान्त्वं In a pleasing way, दुन्दुभेः Dundubhi's, कायम् body, लीलया easily, पादाङ्गुष्ठेन with the toe, तोलयित्वा lifting, असुरस्य demon's, शुष्काम् dried, तनुम् body, दशयोजनम् ten yojanas, चिक्षेप flung

M N Dutt

Having thus addressed Sugrīva and consoling him, the highly powerful Raghava, of mighty arms-Laksmana's elder brother, lifting up easily with his thumb the dried frame of that Asura-Dundhubhi-hurled it at a distance of ten Yojanas.

Summary

Rama,the mighty elder brother of Lakshmana, having said so to Sugriva in a pleasing manner, lifted the dried body of Dundubhi easily with his toe, shook it and flung it with ease to a distance of ten yojanas.

पदच्छेदः

तस्यतद् (६.१)
तद्वचनंतद् (२.१)–वचन (२.१)
श्रुत्वाश्रुत्वा (√श्रु + क्त्वा)
सुग्रीवस्यसुग्रीव (६.१)
महात्मनःमहात्मन् (६.१)
राघवोराघव (१.१)
दुन्दुभेःदुन्दुभि (६.१)
कायंकाय (२.१)
पादाङ्गुष्ठेनपादाङ्गुष्ठ (३.१)
लीलयालीला (३.१)
तोलयित्वातोलयित्वा (√तोलय् + क्त्वा)
महाबाहुश्महत्–बाहु (१.१)
चिक्षेपचिक्षेप (√क्षिप् लिट् प्र.पु. एक.)
दशयोजनम्दशन्–योजन (२.१)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
तस्य तद्वच नं श्रु त्वा सु ग्री वस्य
म हात्म नः राघ वो दुन्दु भेः का यं
पा दा ङ्गु ष्ठेन लील या तोल यि त्वा
म हा बा हु श्चि क्षेपदश योज नम्