४.२७.१४

क्वचिद्बाष्पाभिसंरुद्धान्वर्षागमसमुत्सुकान् ।
कुटजान्पश्य सौमित्रे पुष्टितान्गिरिसानुषु ।
मम शोकाभिभूतस्य कामसंदीपनान्स्थितान् ॥

अन्वयः

सौमित्रे O Saumitri, क्वचित् at some places, बाष्पाभिसंरुद्धान् withered in the heat of water vapour, वर्षागमसमुत्सुकान् welcome the fresh showers of rain, गिरिसानुषु on slop of mountains, स्थितान् standing, पुष्पितान् bloomed, शोकाभिभूतस्य overwhelmed with grief, मम my, कामसन्दीपनान् kindling my love, कुटजान् kutaja trees, पश्य see.

M N Dutt

Behold, O Saumitri, on the summits of the hill the flowery Kuțajas enveloped with the vapour arising out of the earth, gladdened at the approach of the rainy season and exciting my amour who am stricken with grief.

Summary

'O Saumitri look at the kutaja flowers standing on the mountain slopes withered by the heat. They welcome the fresh showers of rain and rekindle passion in me even though my heart is overwhelmed with grief.

पदच्छेदः

क्वचिद्क्वचिद् (अव्ययः)
बाष्पाभिसंरुद्धान्बाष्प–अभिसंरुद्ध (√अभिसम्-रुध् + क्त, २.३)
वर्षागमसमुत्सुकान्वर्षागम–समुत्सुक (२.३)
कुटजान्कुटज (२.३)
पश्यपश्य (√पश् लोट् म.पु. )
सौमित्रेसौमित्रि (८.१)
पुष्पितान्पुष्पित (२.३)
गिरिसानुषुगिरि–सानु (७.३)
मममद् (६.१)
शोकाभिभूतस्यशोक–अभिभूत (√अभि-भू + क्त, ६.१)
कामसंदीपनान्काम–संदीपन (२.३)
स्थितान्स्थित (√स्था + क्त, २.३)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
क्व चि द्बा ष्पाभि सं रु द्धा न्व र्षागम
स मुत्सु कान्कुट जा न्पश्य सौ मि त्रे
पुष्टि तान्गिरि सानुषुमम शो का
भि भू तस्य काम सं दीप नान्स्थि तान्