अन्वयः

निद्रा sleep, शनैः slowly, केशवम् Lord Visnu, अभ्युपैति steals over, नदी river, द्रुतम् swiftly, सागरम् sea, अभ्युपैति approaches, हृष्टा joyfully, बलाका crane, घनम् cloud, अभ्युपैति approaches, सकामा filled with passion, कान्ता woman, प्रियम् beloved, अभ्युपैति approaches.

M N Dutt

(In this part of the year) sleep is gradually overcoming the great God Nārāyaṇa, the river is flowing speedily towards the ocean, the delighted cranes are approaching the clouds and the damsels are proceeding towards their lovers.

Summary

'Sleep steals over Lord Visnu. The rivers run swiftly to the sea, the female herons fly to catch the clouds joyfully. The young bride eagerly approaches her dear lord. (It is believed that Lord Visnu goes to sleep during chaturmasya, ie. from Asarh to Kartik)

पदच्छेदः

निद्रा	निद्रा (१.१)
शनैः	शनैस् (अव्ययः)
केशवम्	केशव (२.१)
अभ्युपैति	अभ्युपैति (√अभ्युप-इ लट् प्र.पु. एक.)
द्रुतं	द्रुत (√द्रु + क्त, २.१)
नदी	नदी (१.१)
सागरम्	सागर (२.१)
अभ्युपैति	अभ्युपैति (√अभ्युप-इ लट् प्र.पु. एक.)
हृष्टा	हृष्ट (√हृष् + क्त, १.१)
बलाका	बलाका (१.१)
घनम्	घन (२.१)
अभ्युपैति	अभ्युपैति (√अभ्युप-इ लट् प्र.पु. एक.)
कान्ता	कान्ता (१.१)
सकामा	स (अव्ययः)–काम (१.१)
प्रियम्	प्रिय (२.१)
अभ्युपैति	अभ्युपैति (√अभ्युप-इ लट् प्र.पु. एक.)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
नि	द्रा	श	नैः	के	श	व	म	भ्यु	पै	ति
द्रु	तं	न	दी	सा	ग	र	म	भ्यु	पै	ति
हृ	ष्टा	ब	ला	का	घ	न	म	भ्यु	पै	ति
का	न्ता	स	का	मा	प्रि	य	म	भ्यु	पै	ति