४.२७.२४

वहन्ति वर्षन्ति नदन्ति भान्ति; ध्यायन्ति नृत्यन्ति समाश्वसन्ति ।
नद्यो घना मत्तगजा वनान्ताः; प्रियाविनीहाः शिखिनः प्लवंगाः ॥

अन्वयः

नद्यः rivers, घनाः clouds, मत्तगजाः proud elephants, वनान्ताः forest lands, प्रियाविहीनाः away from their loved ones, शिखिनः peacocks, प्लवङ्गमाः monkeys, वहन्ति are flowing, वर्षन्ति are raining, नदन्ति are trumpeting, भान्ति are shining, ध्यायन्ति contemplating, नृत्यन्ति dancing, समाश्वसन्ति are quietened.

M N Dutt

The rivers are flowing by; the clouds are discharging waters; the infuriated elephants are emitting terrible roars; the forest-lands are growing more charming; persons, separated from their wives, are growing more anxious; the peacocks are dancing with delight and the monkeys are greatly comforted for Sugrīva's attaining to the kingdom.

Summary

'The clouds are raining. The rivers are flowing. Proud elephants are trumpeting. Those separated from their loved ones are brooding. The monkeys are quiet and the peacocks are dancing.

पदच्छेदः

वहन्तिवहन्ति (√वह् लट् प्र.पु. बहु.)
वर्षन्तिवर्षन्ति (√वृष् लट् प्र.पु. बहु.)
नदन्तिनदन्ति (√नद् लट् प्र.पु. बहु.)
भान्तिभान्ति (√भा लट् प्र.पु. बहु.)
ध्यायन्तिध्यायन्ति (√ध्या लट् प्र.पु. बहु.)
नृत्यन्तिनृत्यन्ति (√नृत् लट् प्र.पु. बहु.)
समाश्वसन्तिसमाश्वसन्ति (√समा-श्वस् लट् प्र.पु. बहु.)
नद्योनदी (१.३)
घनाघन (१.३)
मत्तगजामत्त (√मद् + क्त)–गज (१.३)
वनान्ताःवन–अन्त (१.३)
प्रियाविहीनाःप्रिया–विहीन (√वि-हा + क्त, १.३)
शिखिनःशिखिन् (१.३)
प्लवंगाःप्लवंग (१.३)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०११
व हन्ति व र्षन्तिन दन्ति भान्ति
ध्या यन्ति नृ त्यन्तिस माश्व सन्ति
न द्योघ ना मत्तग जाव ना न्ताः
प्रि यावि नी हाःशिखि नःप्ल वं गाः