४.२७.३२

मत्ता गजेन्द्रा मुदिता गवेन्द्रा; वनेषु विश्रान्ततरा मृगेन्द्राः ।
रम्या नगेन्द्रा निभृता नगेन्द्राः; प्रक्रीडितो वारिधरैः सुरेन्द्रः ॥

अन्वयः

गजेन्द्राः elephants, मत्ताः proud, वनेषु in the forest, गवेन्द्राः proud bulls, मुदिताः are happy, मृगेन्द्राः king of animals, विश्रान्ततराः are taking rest, नगेन्द्राः mountains, रम्याः beautiful, नरेन्द्राः kings, निभृताः not moving, सुरेन्द्र: lord of gods, वारिधरैः with clouds, प्रक्रीडितः sporting.

M N Dutt

(In this season) the elephants are infuriated, the bulls are delighted, the lions have grown more powerful, the hills are charming-the kings are devoid of all active pursuits, are the Lord of celestials is engaged in sport with clouds.

Summary

'Intoxicated elephants roam the forest. Mighty bulls rejoice. Kings of beasts (lions) lounge. Mountains look beautiful. Kings relax. While Indra, lord of the gods, sports with clouds.

पदच्छेदः

मत्तामत्त (√मद् + क्त, १.३)
गजेन्द्रागज–इन्द्र (१.३)
मुदितामुदित (√मुद् + क्त, १.३)
गवेन्द्रागवेन्द्र (१.३)
वनेषुवन (७.३)
विश्रान्ततराविश्रान्ततर (१.३)
मृगेन्द्राःमृगेन्द्र (१.३)
रम्यारम्य (१.३)
नगेन्द्रानग–इन्द्र (१.३)
निभृतानिभृत (१.३)
नगेन्द्राःनग–इन्द्र (१.३)
प्रक्रीडितोप्रक्रीडित (√प्र-क्रीड् + क्त, १.१)
वारिधरैःवारिधर (३.३)
सुरेन्द्रःसुर–इन्द्र (१.१)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०११
म त्ताग जे न्द्रामुदि ताग वे न्द्रा
व नेषु वि श्रान्तत रामृ गे न्द्राः
र म्यान गे न्द्रानिभृ तान गे न्द्राः
प्र क्रीडि तो वारिध रैःसु रे न्द्रः