४.२७.४५

अथैवमुक्तः प्रणिधाय लक्ष्मणः; कृताञ्जलिस्तत्प्रतिपूज्य भाषितम् ।
उवाच रामं स्वभिराम दर्शनं; प्रदर्शयन्दर्शनमात्मनः शुभम् ॥

अन्वयः

लक्ष्मणः Lakshmana, अथ thereupon, एवम् in this way ,उक्त: told, प्रणिधाय after reflecting thoughtfully, कृताञ्जलिः with folded palms in suplication, तत् that, भाषितम् words expresed, प्रतिपूज्य after honouring, आत्मनः his own, शुभम् auspicious, दर्शनम् view, प्रदर्शयन् expressing, स्वभिरामदर्शनम् him who is handsome, रामम् Rama, उवाच said.

M N Dutt

Heroes receiving favours always return them; the ungrateful lose the friendship of the welcoming them therefore, Laksmana, with folded hands, spoke to Rāma of graceful appearance, displaying his own intelligence,

Summary

Then Lakshmana reflected upon the words of Rama thoughtfully. He honoured his brother's words by receiving his advice with folded hands and spoke to his handsome brother giving out his own views:

पदच्छेदः

अथैवम्अथ (अव्ययः)–एवम् (अव्ययः)
उक्तःउक्त (√वच् + क्त, १.१)
प्रणिधायप्रणिधाय (√प्रणि-धा + ल्यप्)
लक्ष्मणःलक्ष्मण (१.१)
कृताञ्जलिस्कृत (√कृ + क्त)–अञ्जलि (१.१)
तत्तद् (२.१)
प्रतिपूज्यप्रतिपूज्य (√प्रति-पूजय् + ल्यप्)
भाषितम्भाषित (२.१)
उवाचउवाच (√वच् लिट् प्र.पु. एक.)
रामंराम (२.१)
स्वभिरामदर्शनंस्वभिराम–दर्शन (२.१)
प्रदर्शयन्प्रदर्शयत् (√प्र-दर्शय् + शतृ, १.१)
दर्शनम्दर्शन (२.१)
आत्मनःआत्मन् (६.१)
शुभम्शुभ (२.१)

छन्दः

वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
अ थैव मु क्तःप्रणि धाय लक्ष्म णः
कृ ताञ्ज लि स्तत्प्रति पूज्य भाषि तम्
उ वाच रा मंस्वभि राम दर्श नं
प्र दर्श य न्दर्शन मात्म नःशु भम्
जतजर