अन्वयः

मनस्वी venerable, तं him, सौमित्रिः Saumithri, दुस्सहया with the unbearable, चिन्तया with sorrow, परीतम् extreme agony, विसंज्ञम् lost senses, एकं alone, समीक्ष्य observing, भ्रातुः brother's, विषादात् with grief, परितापदीनः pathetic and dejected, (त्वरितः at once) रामम् to Rama, उवाच spoke.

M N Dutt

And beholding in that lonely forest his brother, racked with anxious thoughts hard to bear and almost beside himself (with grief) the high-minded Saumitri, prompted by his brother's grief, spoke to him very poorly, saying.

Summary

Observing Rama who had lost his senses, lying alone in unbearable agony, venerable Lakshmana became sad and miserable and spoke to his brother:

पदच्छेदः

तं	तद् (२.१)
चिन्तया	चिन्ता (३.१)
दुःसहया	दुःसह (३.१)
परीतं	परीत (√परि-इ + क्त, २.१)
विसंज्ञम्	विसंज्ञ (२.१)
एकं	एक (२.१)
विजने	विजन (७.१)
मनस्वी	मनस्विन् (१.१)
भ्रातुर्	भ्रातृ (६.१)
विषादात्	विषाद (५.१)
परितापदीनः	परिताप–दीन (१.१)
समीक्ष्य	समीक्ष्य (√सम्-ईक्ष् + ल्यप्)
सौमित्रिर्	सौमित्रि (१.१)
उवाच	उवाच (√वच् लिट् प्र.पु. एक.)
रामम्	राम (२.१)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
तं	चि	न्त	या	दुः	स	ह	या	प	री	तं
वि	सं	ज्ञ	मे	कं	वि	ज	ने	म	न	स्वी
भ्रा	तु	र्वि	षा	दा	त्प	रि	ता	प	दी	नः
स	मी	क्ष्य	सौ	मि	त्रि	रु	वा	च	रा	मम्