मतिक्षयाद्ग्राम्यसुखेषु सक्त;स्तव प्रसादाप्रतिकारबुद्धिः ।
हतोऽग्रजं पश्यतु वालिनं स; न राज्यमेवं विगुणस्य देयम् ॥
मतिक्षयाद्ग्राम्यसुखेषु सक्त;स्तव प्रसादाप्रतिकारबुद्धिः ।
हतोऽग्रजं पश्यतु वालिनं स; न राज्यमेवं विगुणस्य देयम् ॥
अन्वयः
वीर hero, तव your, प्रसादाप्रतिकारबुद्धिः ingratitude to the benefactor, मतिक्षयात् mind grown smaller, ग्राम्यसुखेषु in rustic, vulgar pleasures, सक्तः engaged, हतः killed, अग्रजम् elder brother, तस्य his, पश्यतु let him see, एवम् that way, विगुणस्य desttitute of virtues, राज्यम् kingdom, न देयम् not to be given.M N Dutt
Owing to the wane of his understanding in consequence of your favour he is addicted to rural enjoyments and has forgot to return your benefits. O hero, killed let him espy his elder brother Vāli. It is not proper to confer kingdom upon that wicked-minded one.Summary
'O hero he is too ungrateful to return the favour done to him, Engaged in rustic, vulgar pleasures, he is not thinking of it. Let him see his killed elder brother. Kingship should not be given to an individual who is a destitute of virtues.पदच्छेदः
| मतिक्षयाद् | मति–क्षय (५.१) |
| ग्राम्यसुखेषु | ग्राम्य–सुख (७.३) |
| सक्तस् | सक्त (√सञ्ज् + क्त, १.१) |
| तव | त्वद् (६.१) |
| प्रसादाप्रतिकारबुद्धिः | प्रसाद–अप्रतिकार–बुद्धि (१.१) |
| हतो | हत (√हन् + क्त, १.१) |
| ऽग्रजं | अग्रज (२.१) |
| पश्यतु | पश्यतु (√पश् लोट् प्र.पु. एक.) |
| वालिनं | वालिन् (२.१) |
| स | तद् (१.१) |
| न | न (अव्ययः) |
| राज्यम् | राज्य (१.१) |
| एवं | एवम् (अव्ययः) |
| विगुणस्य | विगुण (६.१) |
| देयम् | देय (√दा + कृत्, १.१) |
छन्दः
उपेन्द्रवज्रा [११: जतजगग]छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| म | ति | क्ष | या | द्ग्रा | म्य | सु | खे | षु | स | क्त |
| स्त | व | प्र | सा | दा | प्र | ति | का | र | बु | द्धिः |
| ह | तो | ऽग्र | जं | प | श्य | तु | वा | लि | नं | स |
| न | रा | ज्य | मे | वं | वि | गु | ण | स्य | दे | यम् |
| ज | त | ज | ग | ग | ||||||