४.३१.२२

न रामरामानुजशासनं त्वया; कपीन्द्रयुक्तं मनसाप्यपोहितुम् ।
मनो हि ते ज्ञास्यति मानुषं बलं; सराघवस्यास्य सुरेन्द्रवर्चसः ॥

अन्वयः

कपीन्द्र O king of monkeys, रामरामानुजशासनम् Rama's word or Lakshmana's command, त्वया by you, मनसापि even in heart, अपोहितुम् to overlook, न युक्तम् not proper, अस्य his, सराघवस्य along with Rama, सुरेन्द्रवर्चसः countenace having the lustre of Indra, मानुषम् human, बलम् strength, ते मनः your mind, ज्ञास्यति हि knows.

M N Dutt

O lord of monkeys, it does not behove you, to neglect even in thought, the behests of Rāma and his younger brother; for you are fully aware of the prowess of Rāghava like to the lord of celestials, and passing human power.

Summary

'O king of monkeys It is not right for you to overlook the commands of Rama or Lakshmana even in mind. You know the superhuman virtues of Rama, particularly his valour. The two brothers are like Indra (and Upendra) in valour and might.इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे द्वात्रिंशस्सर्गः॥Thus ends the thirtysecond sarga in Kishkindakanda of the first epic, the Holy Ramayana composed by sage Valmiki.

पदच्छेदः

नन (अव्ययः)
रामरामानुजशासनंराम–राम–अनुज–शासन (१.१)
त्वयात्वद् (३.१)
कपीन्द्रयुक्तंकपीन्द्र–युक्त (√युज् + क्त, १.१)
मनसाप्य्मनस् (३.१)–अपि (अव्ययः)
अपोहितुम्अपोहितुम् (√अप-ऊह् + तुमुन्)
मनोमनस् (१.१)
हिहि (अव्ययः)
तेत्वद् (६.१)
ज्ञास्यतिज्ञास्यति (√ज्ञा लृट् प्र.पु. एक.)
मानुषंमानुष (२.१)
बलंबल (२.१)
सराघवस्यास्यस (अव्ययः)–राघव (६.१)–इदम् (६.१)
सुरेन्द्रवर्चसःसुर–इन्द्र–वर्चस् (६.१)

छन्दः

वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
न राम रा मानुज शास नंत्व या
क पीन्द्र यु क्तंमन साप्य पोहि तुम्
म नोहि ते ज्ञास्यति मानु षंब लं
स राघ व स्यास्यसु रेन्द्र वर्च सः
जतजर