अन्वयः
लक्ष्मण Lakshmana, अयम् this, हरीणामीश्वरः king of vanaras, एवम् in that way, न वक्तव्यः not speak, विशेषतः specially, तव your, वक्त्रात् your words, परुषम् harsh, श्रोतुम् to listen, नार्हति not deserve.
M N Dutt
O Lakşmaņa, you ought not to speak thus: and this lord of monkeys does not deserve to hear this harsh speech from your lips, in especial.
Summary
'O Lakshmana you, in particular, should not speak to the king of vanaras in that manner. He does not deserve to hear from your mouth words which are harsh.
पदच्छेदः
| नैवं | न (अव्ययः)–एवम् (अव्ययः) |
| लक्ष्मण | लक्ष्मण (८.१) |
| वक्तव्यो | वक्तव्य (√वच् + कृत्, १.१) |
| नायं | न (अव्ययः)–इदम् (१.१) |
| परुषम् | परुष (२.१) |
| अर्हति | अर्हति (√अर्ह् लट् प्र.पु. एक.) |
| हरीणाम् | हरि (६.३) |
| ईश्वरः | ईश्वर (१.१) |
| श्रोतुं | श्रोतुम् (√श्रु + तुमुन्) |
| तव | त्वद् (६.१) |
| वक्त्राद् | वक्त्र (५.१) |
| विशेषतः | विशेषतः (अव्ययः) |
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ |
|---|
| नै | वं | ल | क्ष्म | ण | व | क्त | व्यो |
| ना | यं | प | रु | ष | म | र्ह | ति |
| ह | री | णा | मी | श्व | रः | श्रो | तुं |
| त | व | व | क्त्रा | द्वि | शे | ष | तः |