४.३४.२३

तव हि मुखमिदं निरीक्ष्य कोपा;त्क्षतजनिभे नयने निरीक्षमाणाः ।
हरिवरवनिता न यान्ति शान्तिं; प्रथमभयस्य हि शङ्किताः स्म सर्वाः ॥

अन्वयः

हरिवरवनिताः wives of foremost of monkeys, तव your, इदम् this, मुखम् face, निरीक्ष्य on seeing, कोपात् from anger, क्षतजनिभे resembling blood, नयने eyes, निरीक्षमाणाः looking at the eyes, शान्तिम् peace, न यान्ति not able to, सर्वाः all, प्रथमभयस्य of the earlier fear, शङ्कितास्तु suspecting.

M N Dutt

Seeing this your face wrought up with wrath, and your eyes appearing like red sores, the wives of the best of monkeys experience no peace, and they are agitated by the fear that exercised them of late.

Summary

'Looking at your angry countenance with bloodred eyes, the wives of the foremost of monkeys are frightened by the possibility of similar danger of the past (of Vali's death) and do not find peace of mind.'इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे पञ्चत्रिंशस्सर्गः॥Thus ends the thirtyfifth sarga in Kishkindakanda of the first epic, the Holy Ramayana composed by sage Valmiki.

पदच्छेदः

तवत्वद् (६.१)
हिहि (अव्ययः)
मुखम्मुख (२.१)
इदंइदम् (२.१)
निरीक्ष्यनिरीक्ष्य (√निः-ईक्ष् + ल्यप्)
कोपात्कोप (५.१)
क्षतजनिभेक्षतज–निभ (२.२)
नयनेनयन (२.२)
निरीक्षमाणाःनिरीक्षमाण (√निः-ईक्ष् + शानच्, १.३)
हरिवरवनिताहरि–वर–वनिता (१.३)
नन (अव्ययः)
यान्तियान्ति (√या लट् प्र.पु. बहु.)
शान्तिंशान्ति (२.१)
प्रथमभयस्यप्रथम–भय (६.१)
हिहि (अव्ययः)
शङ्किताःशङ्कित (√शङ्क् + क्त, १.३)
स्मस्म (अव्ययः)
सर्वाःसर्व (१.३)

छन्दः

पुष्पिताग्रा []

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२१३
तवहिमुखमि दंनि रीक्ष्य को पा
त्क्षतजनि भेनय नेनि रीक्ष मा णाः
हरिवरवनि तान यान्ति शा न्तिं
प्रथमभ यस्यहि शङ्कि ताःस्म स र्वाः