४.३९.६३

महेन्द्रकान्तां वनषण्ड मण्डितां; दिशं चरित्वा निपुणेन वानराः ।
अवाप्य सीतां रघुवंशजप्रियां; ततो निवृत्ताः सुखितो भविष्यथ ॥

अन्वयः

वानराः O monkeys, महेन्द्रकान्ताम् Indra's beloved, वनषण्डमण्डिताम् bestowed with different kinds of forests and groves, दिशम् quarter, निपुणेन carefully, चरित्वा after going about, रघुवंशजप्रियाम् Rama's beloved, सीताम् Sita, अवाप्य after finding, ततः then, निवृत्ताः returning, सुखिनः happy ones, भविष्यथ you will be.

M N Dutt

Having adroitly explored (the tract) loved of Mahendra, plated with woods, do you, you monkeys, having come at Sītā—the beloved wife of that descendant of Raghu-desist, attaining happiness.

Summary

'O monkeys go about the beloved quarter (east) of Indra bestowed with differnt kinds of forests and groves. Look out carefully for Rama's beloved Sita, spot her and return, you will live happily.इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकांडे चत्वारिंशस्सर्गः॥Thus ends the fortieth sarga in Kishkindakanda of the first epic, the Holy Ramayana composed by sage Valmiki.

पदच्छेदः

महेन्द्रकान्तांमहत्–इन्द्र–कान्त (२.१)
वनषण्डमण्डितांवन–षण्ड–मण्डित (√मण्डय् + क्त, २.१)
दिशंदिश् (२.१)
चरित्वाचरित्वा (√चर् + क्त्वा)
निपुणेननिपुण (३.१)
वानराःवानर (८.३)
अवाप्यअवाप्य (√अव-आप् + ल्यप्)
सीतांसीता (२.१)
रघुवंशजप्रियांरघु–वंश–ज–प्रिय (२.१)
ततोततस् (अव्ययः)
निवृत्ताःनिवृत्त (√नि-वृत् + क्त, १.३)
सुखिनोसुखिन् (१.३)
भविष्यथभविष्यथ (√भू लृट् म.पु. द्वि.)

छन्दः

वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
म हेन्द्र का न्तांवन षण्ड मण्डि तां
दि शंच रि त्वानिपु णेन वान राः
अ वाप्य सी तांरघु वंश जप्रि यां
त तोनि वृ त्ताःसुखि तोभ विष्यथ
जतजर