४.४.२६

स तु विपुल यशाः कपिप्रवीरः; पवनसुतः कृतकृत्यवत्प्रहृष्टः ।
गिरिवरमुरुविक्रमः प्रयातः; स शुभमतिः सह रामलक्ष्मणाभ्याम् ॥

अन्वयः

विपुलयशाः highly renowned, कपिप्रवीरः most heroic monkey, सः पवनसुतः son of the windgod, कृतकृत्यवत् having done his duty, प्रहृष्टः gladly, शुभमतिः with auspicious feeling, उरुविक्रमः renowned for his valiance, सः he, रामलक्ष्मणाभ्यां सह with Rama and Lakshmana, गिरिवरम् to the great mountain, प्रयातः departed.

M N Dutt

Then the heroic monkey, the son of the windgod, of wide fame, and great prowess, with his mind perfectly pure, considering himself as crowned with success, and experiencing exceeding delight, arrived at that best of mountains in company with Rāma and Laks mana.

Summary

The son of the Windgod, the most valiant, the supremely heroic monkey and the one welladmired, having performed his task, felt immensely happy.And with an auspicious feeling, departed for the great mountain (Rishyamuka) along with Rama and Lakshmana.इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किंधाकाण्डे चतुर्थस्सर्गः॥Thus ends the fourth sarga of Kishkindakanda of the Holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

पदच्छेदः

सतद् (१.१)
तुतु (अव्ययः)
विपुलयशाःविपुलयशस् (१.१)
कपिप्रवीरःकपि–प्रवीर (१.१)
पवनसुतःपवन–सुत (१.१)
कृतकृत्यवत्कृत (√कृ + क्त)–कृत्यवत् (१.१)
प्रहृष्टःप्रहृष्ट (√प्र-हृष् + क्त, १.१)
गिरिवरम्गिरि–वर (२.१)
उरुविक्रमःउरु–विक्रम (१.१)
प्रयातःप्रयात (√प्र-या + क्त, १.१)
सतद् (१.१)
शुभमतिःशुभ–मति (१.१)
सहसह (अव्ययः)
रामलक्ष्मणाभ्याम्राम–लक्ष्मण (३.२)

छन्दः

पुष्पिताग्रा []

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२१३
सतुविपुलय शाःक पिप्र वी रः
पवनसु तःकृत कृत्य वत्प्र हृ ष्टः
गिरिवरमुरु विक्र मःप्र या तः
सशुभम तिःसह राम लक्ष्म णा भ्याम्