४.८.३९

एष मे राम शोकान्तः शोकार्तेन निवेदितः ।
दुःखितोऽदुःखितो वापि सख्युर्नित्यं सखा गतिः ॥

अन्वयः

राम Rama, शोकार्तेन out of sorrow, मे my, एषः this, शोकान्तः end the sorrow, निवेदितः explained to you, सख्युः for a friend, दुःखितः unhappy, सुखितो वापि or happy, सखा a friend, गतिः is the only refuge.

M N Dutt

I have, O Rāma, communicated to you, the way in which my grief might be removed. Whether in joy or in sorrow, a friend is the refuge of his friend.

Summary

'This what I had to tell you out of sorrow. This is how my sorrow will end. In joy and in sorrow your friend is your refuge.

पदच्छेदः

एषएतद् (१.१)
मेमद् (६.१)
रामराम (८.१)
शोकान्तःशोक–अन्त (१.१)
शोकार्तेनशोक–आर्त (३.१)
निवेदितःनिवेदित (√नि-वेदय् + क्त, १.१)
दुःखितोदुःखित (१.१)
ऽदुःखितोअदुःखित (१.१)
वापिवा (अव्ययः)–अपि (अव्ययः)
सख्युर्सखि (६.१)
नित्यंनित्यम् (अव्ययः)
सखासखि (१.१)
गतिःगति (१.१)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

मे रा शो का न्तः
शो का र्तेनि वेदि तः
दुःखि तो ऽदुःखि तो वापि
ख्यु र्नि त्यं खा तिः