५.१.१०२

तिष्ठ त्वं हरिशार्दूल मयि विश्रम्य गम्यताम् ।
तदिदं गन्धवत्स्वादु कन्दमूलफलं बहु ।
तदास्वाद्य हरिश्रेष्ठ विश्रान्तोऽनुगमिष्यसि ॥

अन्वयः

हरिश्रेष्ठ O foremost of the monkeys, तत् इदम् such as this, गन्धवत् sweet smelling, स्वादु tasty, बहु plenty, कन्दमूलफलम् roots and fruits, इदम् this, तत् that, आस्वद्य after tasting, विश्रान्तः taking rest, अनु later, गमिष्यसि you may go.

M N Dutt

Do you therefore, O best of monkeys, remain here and take rest. And feasting on these many fragrant and sweet fruits and roots, O foremost of monkeys, do you relieve yourself of the toil and proceed.

Summary

"O foremost of the monkeys after eating plenty of sweet and tasty roots and fruits and resting a while you may go.

पदच्छेदः

तिष्ठतिष्ठ (√स्था लोट् म.पु. )
त्वंत्वद् (१.१)
हरिशार्दूलहरि–शार्दूल (८.१)
मयिमद् (७.१)
विश्रम्यविश्रम्य (√वि-श्रम् + ल्यप्)
गम्यताम्गम्यताम् (√गम् प्र.पु. एक.)
तद्तद् (१.१)
इदंइदम् (१.१)
गन्धवत्गन्धवत् (१.१)
स्वादुस्वादु (१.१)
कन्दमूलफलंकन्द–मूल–फल (१.१)
बहुबहु (१.१)
तद्तद् (२.१)
आस्वाद्यआस्वाद्य (√आ-स्वादय् + ल्यप्)
हरिश्रेष्ठहरि–श्रेष्ठ (८.१)
विश्रान्तोविश्रान्त (√वि-श्रम् + क्त, १.१)
ऽनुगमिष्यसिअनुगमिष्यसि (√अनु-गम् लृट् म.पु. )

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
ति ष्ठ त्वंहरि शा र्दूलमयि विश्र
म्य गम्य ताम्तदि दं गन्ध व त्स्वादु
कन्द मूलफ लंबहुत दा स्वाद्य
ह रि श्रेष्ठ वि श्रा न्तोऽनुग मिष्यसि