काकुत्स्थस्यानृशंस्यं च मैथिल्याश्च विवासनम् ।
श्रमं च प्लवगेन्द्रस्य समीक्ष्योत्थातुमर्हसि ॥
काकुत्स्थस्यानृशंस्यं च मैथिल्याश्च विवासनम् ।
श्रमं च प्लवगेन्द्रस्य समीक्ष्योत्थातुमर्हसि ॥
अन्वयः
काकुत्स्थस्य Rama's, अनृशंस्यं च good nature, मैथिल्याः Sita's, विवासनं च deportation, प्लवगेन्द्रस्य Hanuman's, श्रमं च strain also, समीक्ष्य considering, उत्थातुम् to rise up, अर्हसि you ought to.Summary
"You ought to rise up if you consider the nobility of the scion of the Kakusthas, the deportation of Mythili, and the exertion put forth by Hanuman, the lord of monkeys".पदच्छेदः
| काकुत्स्थस्यानृशंस्यं | काकुत्स्थ (६.१)–आनृशंस्य (२.१) |
| च | च (अव्ययः) |
| मैथिल्याश्च | मैथिली (६.१)–च (अव्ययः) |
| विवासनम् | विवासन (२.१) |
| श्रमं | श्रम (२.१) |
| च | च (अव्ययः) |
| प्लवगेन्द्रस्य | प्लवग–इन्द्र (६.१) |
| समीक्ष्योत्थातुम् | समीक्ष्य (√सम्-ईक्ष् + ल्यप्)–उत्थातुम् (√उत्-स्था + तुमुन्) |
| अर्हसि | अर्हसि (√अर्ह् लट् म.पु. ) |
छन्दः
अनुष्टुप् [८]छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| का | कु | त्स्थ | स्या | नृ | शं | स्यं | च |
| मै | थि | ल्या | श्च | वि | वा | स | नम् |
| श्र | मं | च | प्ल | व | गे | न्द्र | स्य |
| स | मी | क्ष्यो | त्था | तु | म | र्ह | सि |