५.१.९७

तमाकाशगतं वीरमाकाशे समवस्थितम् ।
प्रीतो हृष्टमना वाक्यमब्रवीत्पर्वतः कपिम् ।
मानुषं धरयन्रूपमात्मनः शिखरे स्थितः ॥

अन्वयः

पर्वतः mountain, प्रीतः feeling happy, हृष्टमानाः gladly, मानुषम् human, रूपम् form, धारयन् assuming, आत्मनः his, शिखरे on the summit, स्थितः standing, आकाशगतम् gone to the aerial region, तं वीरं कपिम् that heroic vanara, आकाशे in the sky, समुपस्थितः stood, वाक्यम् these words, अब्रवीत् said.

M N Dutt

Thereupon, with a glad heart assuming the semblance of a man ånd stationing himself upon his own summit, that mountain-chief addressed Hanumān, saying.

Summary

Now the mountain assumed a human form and standing on its own summit, which stood very high, and glad at heart, addressed the heroic vanara gone to the aerial region.

पदच्छेदः

तम्तद् (२.१)
आकाशगतंआकाश–गत (√गम् + क्त, २.१)
वीरम्वीर (२.१)
आकाशेआकाश (७.१)
समवस्थितम्समवस्थित (√समव-स्था + क्त, २.१)
प्रीतोप्रीत (√प्री + क्त, १.१)
हृष्टमनाहृष्ट (√हृष् + क्त)–मनस् (१.१)
वाक्यम्वाक्य (२.१)
अब्रवीत्अब्रवीत् (√ब्रू लङ् प्र.पु. एक.)
पर्वतःपर्वत (१.१)
कपिम्कपि (२.१)
मानुषंमानुष (२.१)
धारयन्धारयत् (√धारय् + शतृ, १.१)
रूपम्रूप (२.१)
आत्मनःआत्मन् (६.१)
शिखरेशिखर (७.१)
स्थितःस्थित (√स्था + क्त, १.१)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
त मा काशग तं वीर मा का शेस
म वस्थि तम् प्री तो हृष्टम ना वाक्य
मब्र वी त्पर्व तःक पिम् मानु षंध
र य न्रूप मात्म नःशिख रेस्थि तः