५.१०.१६

अपावृण्वंश्च द्वाराणि कपाटान्यवघट्टयन् ।
प्रविशन्निष्पतंश्चापि प्रपतन्नुत्पतन्नपि ।
सर्वमप्यवकाशं स विचचार महाकपिः ॥

अन्वयः

सः महाकपिः that great vanara, पुनः पुनः again and again, उत्पतन् jumping, निष्पतंश्चापि climbing down, तिष्ठन् standing, गच्छन् going, द्वाराणि entrance, अपावृण्वन् opening, कवाटानि doors, अवघाटयन् crossing, प्रविशन् entering, निष्पतंश्चापि and coming out, प्रपतन् jumping down, उत्पतन्नपि climbing up, सर्वम् अपि and all over, अवकाशम् scope, विचचार searched.

Summary

The great vanara searched all over again and again jumping up and down, stopping for a while and moving, opening and closing doors, by crossing, entering and exiting, jumping up and down. Thus he moved about and searched whereever there was scope to search

पदच्छेदः

अपावृण्वंश्चअपावृण्वत् (√अपा-वृ + शतृ, १.१)–च (अव्ययः)
द्वाराणिद्वार (२.३)
कपाटान्यवघट्टयन्कपाट (२.३)–अवघट्टयत् (√अव-घट्टय् + शतृ, १.१)
प्रविशन्निष्पतंश्चापिप्रविशत् (√प्र-विश् + शतृ, १.१)–निष्पतत् (√निः-पत् + शतृ, १.१)–च (अव्ययः)–अपि (अव्ययः)
प्रपतन्न्प्रपतत् (√प्र-पत् + शतृ, १.१)
उत्पतन्न्उत्पतत् (√उत्-पत् + शतृ, १.१)
अपिअपि (अव्ययः)
सर्वम्सर्व (२.१)
अप्यवकाशंअपि (अव्ययः)–अवकाश (२.१)
सतद् (१.१)
विचचारविचचार (√वि-चर् लिट् प्र.पु. एक.)
महाकपिःमहत्–कपि (१.१)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
अ पा वृ ण्वं श्च द्वा राणिक पा टान्य
व घट्ट यन्प्रवि श न्निष्प तं श्चापि
प्रप त न्नुत्प तन्नपि सर्व मप्य
व का शंसविच चारम हाक पिः