५.११.४५

तापसो वा भविष्यामि नियतो वृक्षमूलिकः ।
नेतः प्रतिगमिष्यामि तामदृष्ट्वासितेक्षणाम् ॥

अन्वयः

नियतः strictly, वृक्षमूलिकः resting under the tree, तापसो वा or an ascetic, भविष्यामि I will remain, असितेक्षणाम् blackeyed, ताम् her, अदृष्टवा without seeing, इतः from here, न प्रतिगमिष्यामि I will not go back.

M N Dutt

Or restraining myself, I shall become an ascetic living underneath trees; but return I will not, without obtaining a sight of that dark-eyed damsel.

Summary

"I will remain an ascetic and do penance under the tree practising selfcontrol and not go back without seeing the blackeyed Sita.

पदच्छेदः

तापसोतापस (१.१)
वावा (अव्ययः)
भविष्यामिभविष्यामि (√भू लृट् उ.पु. )
नियतोनियत (√नि-यम् + क्त, १.१)
वृक्षमूलिकःवृक्षमूलिक (१.१)
नेतः (अव्ययः)–इतस् (अव्ययः)
प्रतिगमिष्यामिप्रतिगमिष्यामि (√प्रति-गम् लृट् उ.पु. )
ताम्तद् (२.१)
अदृष्ट्वासितेक्षणाम्अदृष्ट्वा (अव्ययः)–असित–ईक्षण (२.१)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

ता सो वा वि ष्यामि
नि तो वृक्ष मूलि कः
ने तःप्रति मि ष्यामि
ता दृ ष्ट्वासि तेक्ष णाम्