५.१२.३४

विविधैर्मृगसंघैश्च विचित्रां चित्रकाननाम् ।
प्रासादैः सुमहद्भिश्च निर्मितैर्विश्वकर्मणा ।
काननैः कृत्रिमैश्चापि सर्वतः समलंकृताम् ॥

अन्वयः

शीतेन by cool, वारिणा with water, पूर्णाम् filled with, मणिप्रवरसोपानाम् with steps embellished with gems, मुक्तासिकतशोभिताम् spread over with pearl dust as sand, विविधैः with many kinds, मृगसङ्घैश्च with herds of animals, विचित्राम् wonderful, चित्रकाननाम् having colourful woods, विश्वकर्मणा by Visvakarma, निर्मितैः constructed, सुमहद्भिः by the large, प्रासादैः mansions, कृत्रिमैः artificial, काननैश्चापि woodlands also, सर्वतः all over, समलङ्कृताम् decorated, कृत्रिमाम् artificial, दीर्घिकां चापि lakes.

Summary

Hanuman saw an oblong pond, full of cool water provided with steps, embellished with gems and beautified with pearl dust as sand on its bank. Thronged with many kinds of animals, it looked colourful with large mansions constructed by Visvakarma in the artificial woodlands decorated all over.

पदच्छेदः

विविधैर्विविध (३.३)
मृगसंघैश्चमृग–संघ (३.३)–च (अव्ययः)
विचित्रांविचित्र (२.१)
चित्रकाननाम्चित्र–कानन (२.१)
प्रासादैःप्रासाद (३.३)
सुमहद्भिश्चसु (अव्ययः)–महत् (३.३)–च (अव्ययः)
निर्मितैर्निर्मित (√निः-मा + क्त, ३.३)
विश्वकर्मणाविश्वकर्मन् (३.१)
काननैःकानन (३.३)
कृत्रिमैश्चापिकृत्रिम (३.३)–च (अव्ययः)–अपि (अव्ययः)
सर्वतःसर्वतस् (अव्ययः)
समलंकृताम्समलंकृत (√समलं-कृ + क्त, २.१)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
विवि धैर्मृग सं घैश्चवि चि त्रांचि
त्र कान नाम् प्रा सा दैःसुम ह द्भिश्च
निर्मि तै र्विश्व कर्म णा कान नैःकृ
त्रि मै श्चापि सर्व तःसम लंकृ ताम्