५.१४.२९

क्षितिक्षमा पुष्करसंनिभाक्षी; या रक्षिता राघवलक्ष्मणाभ्याम् ।
सा राक्षसीभिर्विकृतेक्षणाभिः; संरक्ष्यते संप्रति वृक्षमूले ॥

अन्वयः

क्षितिक्षमा tolerant like the earth, पुष्करसन्निभाक्षी lotuseyed lady, या she who, राघवलक्ष्मणाभ्याम् both by Raghava and Lakshmana, रक्षिता was protected, सा that lady, विकृतेक्षणाभिः by women who have hideous appearance, राक्षसीभिः by ogresses, सम्प्रति presently, वृक्षमूले under a tree, संरक्ष्यते she is guarded.

M N Dutt

She, patient as the Earth, having eyes resembling lotuses, who was ere this protected by Rāghava and Lakşmaņa, is now being guarded by Rākşasīs having terrible eyes, under the trees.

Summary

She who has beautiful eyes like lotus petals, was protected by the arms of both Rama and Lakshmna, who is tolerant like the earth and is guarded by the female demons of hideous appearance under a tree.

पदच्छेदः

क्षितिक्षमाक्षिति–क्षम (१.१)
पुष्करसंनिभाक्षीपुष्कर–संनिभ–अक्ष (१.१)
यायद् (१.१)
रक्षितारक्षित (√रक्ष् + क्त, १.१)
राघवलक्ष्मणाभ्याम्राघव–लक्ष्मण (३.२)
सातद् (१.१)
राक्षसीभिर्राक्षसी (३.३)
विकृतेक्षणाभिःविकृत (√वि-कृ + क्त)–ईक्षण (३.३)
संरक्ष्यतेसंरक्ष्यते (√सम्-रक्ष् प्र.पु. एक.)
संप्रतिसम्प्रति (अव्ययः)
वृक्षमूलेवृक्ष–मूल (७.१)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०११
क्षि तिक्ष मा पुष्कर संनि भा क्षी
या रक्षि ता राघव लक्ष्म णा भ्याम्
सा राक्ष सी भिर्विकृ तेक्ष णा भिः
सं रक्ष्य ते संप्रति वृक्ष मू ले