५.२०.४१

स मैथिलीं धर्मपरामवस्थितां; प्रवेपमानां परिभर्त्स्य रावणः ।
विहाय सीतां मदनेन मोहितः; स्वमेव वेश्म प्रविवेश भास्वरम् ॥

अन्वयः

सः he, रावणः Ravana, धर्मपराम् woman treading the righteous path, अवस्थिताम् steadfast, प्रवेपमानाम् trembling in fear, मैथिलीम् Mythili, परिभर्त्स्य having abused, सीताम् Sita, विहाय leaving, मदनेन मोहितः overpowered with passion, भास्वरम् glittering, स्वम् his, वेश्मैव dwelling, प्रविवेश entered.

M N Dutt

And having remonstrated with and left behind, the firm and pious Sīta with a trembling person, Rāvana, possessed by amour entered into his own palace.

Summary

Having derided Mythili trembling in fear yet steadfast in treading the righteous path, Ravana, overpowered with passion left her and entered his glittering mansion.इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे द्वाविंशस्सर्गः।Thus ends twentysecond sarga of Sundarakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

पदच्छेदः

सतद् (१.१)
मैथिलींमैथिली (२.१)
धर्मपराम्धर्म–पर (२.१)
अवस्थितांअवस्थित (√अव-स्था + क्त, २.१)
प्रवेपमानांप्रवेपमान (√प्र-विप् + शानच्, २.१)
परिभर्त्स्यपरिभर्त्स्य (√परि-भर्त्सय् + ल्यप्)
रावणःरावण (१.१)
विहायविहाय (√वि-हा + ल्यप्)
सीतांसीता (२.१)
मदनेनमदन (३.१)
मोहितःमोहित (√मोहय् + क्त, १.१)
स्वम्स्व (२.१)
एवएव (अव्ययः)
वेश्मवेश्मन् (२.१)
प्रविवेशप्रविवेश (√प्र-विश् लिट् प्र.पु. एक.)
भास्वरम्भास्वर (२.१)

छन्दः

वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
स मैथि लीं धर्मप राम वस्थि तां
प्र वेप मा नांपरि भर्त्स्य राव णः
वि हाय सी तांमद नेन मोहि तः
स्व मेव वे श्मप्रवि वेश भास्व रम्
जतजर