अन्वयः

मानुष्यम् human, धिक् अस्तु what a pitiable situation, परवश्यताम् dependance, धिक् अस्तु fie upon, यत् since, आत्मच्छन्देन although I wish, जीवितम् life, परित्यक्तुम् to give up, न शक्यम् खलु not able.

M N Dutt

Oh! cursed is this subject human life, that they cannot renounce it even at their pleasure!

Summary

'Fie upon this human life. Fie upon this dependence. What a pitiable situation I am placed in. It is not possible for me, a human, to give up life at my free will.' इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे पञ्चविंशस्सर्गः।Thus ends the twentyfifth sarga of Sundarakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

पदच्छेदः

अस्तु	अस्तु (√अस् लोट् प्र.पु. एक.)
खलु	खलु (अव्ययः)
मानुष्यं	मानुष्य (२.१)
अस्तु	अस्तु (√अस् लोट् प्र.पु. एक.)
परवश्यताम्	पर–वश्यता (२.१)
न	न (अव्ययः)
शक्यं	शक्य (१.१)
यत्	यद् (१.१)
परित्यक्तुम्	परित्यक्तुम् (√परि-त्यज् + तुमुन्)
आत्मच्छन्देन	आत्मन्–छन्द (३.१)
जीवितम्	जीवित (१.१)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८
धि	ग	स्तु	ख	लु	मा	नु	ष्यं
धि	ग	स्तु	प	र	व	श्य	ताम्
न	श	क्यं	य	त्प	रि	त्य	क्तु
मा	त्म	च्छ	न्दे	न	जी	वि	तम्