अन्वयः

सत्यवाक् ever truthful, सः राजा that king, देव्याः to the queen, वरदानम् boons, अनुस्मरन् remembering, कैकेय्याः of Kaikeyi, क्रूरम् cruel, अप्रियम् unpleasant, वचनम् word, श्रुत्वा having heard, मुमोह fainted.

M N Dutt

The monarch was truthful and remembering his vow and hearing the unpleasant and vile words of Kaikeyi lost himself (in grief).

Summary

"Remembering the boons the ever truthful king had granted to Kaikeyi, he fainted after hearing her cruel and harsh words.

पदच्छेदः

स	तद् (१.१)
राजा	राजन् (१.१)
सत्यवाग्	सत्य–वाच् (१.१)
देव्या	देवी (६.१)
वरदानम्	वर–दान (२.१)
अनुस्मरन्	अनुस्मरत् (√अनु-स्मृ + शतृ, १.१)
मुमोह	मुमोह (√मुह् लिट् प्र.पु. एक.)
वचनं	वचन (२.१)
श्रुत्वा	श्रुत्वा (√श्रु + क्त्वा)
कैकेय्याः	कैकेयी (६.१)
क्रूरम्	क्रूर (२.१)
अप्रियम्	अप्रिय (२.१)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८
स	रा	जा	स	त्य	वा	ग्दे	व्या
व	र	दा	न	म	नु	स्म	रन्
मु	मो	ह	व	च	नं	श्रु	त्वा
कै	के	य्याः	क्रू	र	म	प्रि	यम्