५.४.२१

सनातने वर्त्मनि संनिविष्टां; रामेक्षणीं तां मदनाभिविष्टाम् ।
भर्तुर्मनः श्रीमदनुप्रविष्टां; स्त्रीभ्यो वराभ्यश्च सदा विशिष्टाम् ॥

अन्वयः

सनातने the eternal, वर्त्मनि on the path, सन्निविष्टाम् abiding, रामेक्षणाम् a lady of beautiful eyes, मदनाभिविष्टाम् overwhelmed by love, श्रीमत् prosperous, भर्तुः husband's, मनः in mind, अनुप्रविष्टाम् ever established, वराभ्यः compared to the choicest women, स्त्रीभ्यश्च compared to wives, सदा ever, विशिष्टाम् a distinguished demoness, ताम् her, न ददर्श not seen.

Summary

'Sita must have had a pair of beautiful eyes. She must have been a passionate lady with mind fixed on her glorious husband. Ever established in dharma, she is perhaps a distinguished lady compared to her counterparts (in Lanka).

पदच्छेदः

सनातनेसनातन (७.१)
वर्त्मनिवर्त्मन् (७.१)
संनिविष्टांसंनिविष्ट (√संनि-विश् + क्त, २.१)
रामेक्षणींरामेक्षण (२.१)
तांतद् (२.१)
मदनाभिविष्टाम्मदन–अभिविष्ट (√अभि-विश् + क्त, २.१)
भर्तुर्भर्तृ (६.१)
मनःमनस् (२.१)
श्रीमद्श्रीमत् (२.१)
अनुप्रविष्टांअनुप्रविष्ट (√अनुप्र-विश् + क्त, २.१)
स्त्रीभ्योस्त्री (५.३)
वराभ्यश्चवर (५.३)–च (अव्ययः)
सदासदा (अव्ययः)
विशिष्टाम्विशिष्ट (√वि-शिष् + क्त, २.१)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०११
स नात ने वर्त्मनि संनि वि ष्टां
रा मेक्ष णीं तांमद नाभि वि ष्टाम्
भ र्तुर्म नः श्रीमद नुप्र वि ष्टां
स्त्री भ्योव रा भ्यश्चस दावि शि ष्टाम्