५.४.२४

सीतामपश्यन्मनुजेश्वरस्य; रामस्य पत्नीं वदतां वरस्य ।
बभूव दुःखाभिहतश्चिरस्य; प्लवंगमो मन्द इवाचिरस्य ॥

अन्वयः

प्लवङ्गमः monkey, वदताम् among those who are good at speech, वरस्य of the best ones, मनुजेश्वरस्य of the lord of men, रामस्य Rama's, पत्नीम् wife, सीताम् Sta, चिरस्य for a short while, अपश्यन् not able to find, दुःखाभिहितः hit by grief, अचिरस्य for a while, मन्दः इव as though dull, बभूव became.

Summary

Hanuman stood griefstricken, having (unsuccessfully) searched for a long time for the wife of Rama, the lord of men. The highly eloquent was now despondent. For a while he looked dull and dejected.इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे पञ्चमस्सर्गः॥Thus ends the fifth sarga of Sundarakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

पदच्छेदः

सीताम्सीता (२.१)
अपश्यन्मनुजेश्वरस्यअपश्यत् (१.१)–मनुज–ईश्वर (६.१)
रामस्यराम (६.१)
पत्नींपत्नी (२.१)
वदतांवदत् (√वद् + शतृ, ६.३)
वरस्यवर (६.१)
बभूवबभूव (√भू लिट् प्र.पु. एक.)
दुःखाभिहतश्चिरस्यदुःख–अभिहत (√अभि-हन् + क्त, १.१)–चिर (६.१)
प्लवंगमोप्लवंगम (१.१)
मन्दमन्द (१.१)
इवाचिरस्यइव (अव्ययः)–अचिर (६.१)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०११
सी ताम प श्यन्मनु जेश्व रस्य
रा मस्य प त्नींवद तांव रस्य
ब भूव दुः खाभिह तश्चि रस्य
प्ल वंग मो मन्दइ वाचि रस्य