स मन्दराग्रस्थ इवांशुमाली; विवृद्धकोपो बलवीर्यसंयुतः ।
कुमारमक्षं सबलं सवाहनं; ददाह नेत्राग्निमरीचिभिस्तदा ॥
स मन्दराग्रस्थ इवांशुमाली; विवृद्धकोपो बलवीर्यसंयुतः ।
कुमारमक्षं सबलं सवाहनं; ददाह नेत्राग्निमरीचिभिस्तदा ॥
अन्वयः
मन्दराग्रस्थः Sun shining on the peak of mount Mandara, इव just as, बलवीर्यसंयुतः endowed with strength and valour, सः he, Hanuman, विवृद्धकोपः his anger grew, सबलम् with his army, सवाहनम् including all vehicles, कुमारम् king's son, अक्षम् Aksha, तदा then, नेत्राग्निमरीचिभिः with the fiery rays emerging from the fiery eyes, ददाह consumedM N Dutt
And with his ire heightened, that one endowed with energy and prowess, like to the ray-decorated (Sun) on the crest of Mandara,* The Sun is on Mandara in mid-day: therefore the meridian Sun is meant here, began to burn with the fiery rays of his eyes, Akşa, along with his forces and vehicles.Summary
Huge Hanuman, endowed with strength and valour looked like the rising Sun on the peak of mount Mandara. He looked at prince Aksha and his army as well as his vehicles as though he was burning them with the rays emerging from his fiery eyes.पदच्छेदः
| स | तद् (१.१) |
| मन्दराग्रस्थ | मन्दर–अग्र–स्थ (१.१) |
| इवांशुमाली | इव (अव्ययः)–अंशुमालिन् (१.१) |
| विवृद्धकोपो | विवृद्ध (√वि-वृध् + क्त)–कोप (१.१) |
| बलवीर्यसंयुतः | बल–वीर्य–संयुत (१.१) |
| कुमारम् | कुमार (२.१) |
| अक्षं | अक्ष (२.१) |
| सबलं | स (अव्ययः)–बल (२.१) |
| सवाहनं | स (अव्ययः)–वाहन (२.१) |
| ददाह | ददाह (√दह् लिट् प्र.पु. एक.) |
| नेत्राग्निमरीचिभिस्तदा | नेत्र–अग्नि–मरीचि (३.३)–तदा (अव्ययः) |
छन्दः
वंशस्थम् [१२: जतजर]छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| स | म | न्द | रा | ग्र | स्थ | इ | वां | शु | मा | ली | |
| वि | वृ | द्ध | को | पो | ब | ल | वी | र्य | सं | यु | तः |
| कु | मा | र | म | क्षं | स | ब | लं | स | वा | ह | नं |
| द | दा | ह | ने | त्रा | ग्नि | म | री | चि | भि | स्त | दा |
| ज | त | ज | र | ||||||||