स तस्य दृष्ट्यर्पणसंप्रचोदितः; प्रतापवान्काञ्चनचित्रकार्मुकः ।
समुत्पपाताथ सदस्युदीरितो; द्विजातिमुख्यैर्हविषेव पावकः ॥
स तस्य दृष्ट्यर्पणसंप्रचोदितः; प्रतापवान्काञ्चनचित्रकार्मुकः ।
समुत्पपाताथ सदस्युदीरितो; द्विजातिमुख्यैर्हविषेव पावकः ॥
अन्वयः
अथ and then, तस्य his, दृष्ट्यर्पणसम्प्रचोदितः spurred by the glance of the king, प्रतापवान् glorious, सः that, काञ्चनचित्रकार्मुकः holding a marvellous bow inlaid with gold, सदसि the royal assembly, द्विजातिमुख्यैः by the reputed brahmins, हविषा with oblations, उदीरितः kindled, पावकः इव like the firesanctuary, समुत्पपात sprang up.M N Dutt
That puissant one of a bow decked with gold, on being commanded (by Rāvana) with a glance started up, like to fire on being fed by clarified butter by foremost regenerate persons on the sacrificial ground.Summary
Spurred by the mere glance of Ravana, the glorious Aksha with his wonderful bow inlaid with gold sprang up from the royal assembly just as flame rises from firesanctuary when oblations are poured in by reputed brahmins.पदच्छेदः
| स | तद् (१.१) |
| तस्य | तद् (६.१) |
| दृष्ट्यर्पणसम्प्रचोदितः | दृष्टि–अर्पण–सम्प्रचोदित (√सम्प्र-चोदय् + क्त, १.१) |
| प्रतापवान् | प्रतापवत् (१.१) |
| काञ्चनचित्रकार्मुकः | काञ्चन–चित्र–कार्मुक (१.१) |
| समुत्पपाताथ | समुत्पपात (√समुत्-पत् लिट् प्र.पु. एक.)–अथ (अव्ययः) |
| सदस्युदीरितो | सदस् (७.१)–उदीरित (√उत्-ईरय् + क्त, १.१) |
| द्विजातिमुख्यैर् | द्विजाति–मुख्य (३.३) |
| हविषेव | हविस् (३.१)–इव (अव्ययः) |
| पावकः | पावक (१.१) |
छन्दः
वंशस्थम् [१२: जतजर]छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| स | त | स्य | दृ | ष्ट्य | र्प | ण | सं | प्र | चो | दि | तः |
| प्र | ता | प | वा | न्का | ञ्च | न | चि | त्र | का | र्मु | कः |
| स | मु | त्प | पा | ता | थ | स | द | स्यु | दी | रि | तो |
| द्वि | जा | ति | मु | ख्यै | र्ह | वि | षे | व | पा | व | कः |
| ज | त | ज | र | ||||||||