स बालभावाद्युधि वीर्यदर्पितः; प्रवृद्धमन्युः क्षतजोपमेक्षणः ।
समाससादाप्रतिमं रणे कपिं; गजो महाकूपमिवावृतं तृणैः ॥
स बालभावाद्युधि वीर्यदर्पितः; प्रवृद्धमन्युः क्षतजोपमेक्षणः ।
समाससादाप्रतिमं रणे कपिं; गजो महाकूपमिवावृतं तृणैः ॥
अन्वयः
बालभावात् being young, युधि in battle, वीर्यदर्पितः puffed with the pride of his valour, प्रवृद्धमन्युः enraged, क्षतजोपमेक्षणः with bloodred eyes, सः he, रणे in fight, अप्रतिमम् matchless, कपिम् monkey, गजः elephant, तृणैः with grass, आवृतम् covered, महाकूपमिव like a huge pitfall, समाससाद rushed towardsM N Dutt
As an elephant approach a deep pit covered over with grass, (Aksa) from a spirit of childishness elated in conflict with his prowess, with his ire heightened, and eyes resembling blood, drew near the monkey in the fleld.Summary
Young Aksha, proud of his valour with eyes bloodshot in anger rushed towards the matchless Hanuman, just as an elephant would approach a huge pitfall covered with grass.पदच्छेदः
| स | तद् (१.१) |
| बालभावाद् | बाल–भाव (५.१) |
| युधि | युध् (७.१) |
| वीर्यदर्पितः | वीर्य–दर्पित (√दर्पय् + क्त, १.१) |
| प्रवृद्धमन्युः | प्रवृद्ध (√प्र-वृध् + क्त)–मन्यु (१.१) |
| क्षतजोपमेक्षणः | क्षतज–उपम–ईक्षण (१.१) |
| समाससादाप्रतिमं | समाससाद (√समा-सद् लिट् प्र.पु. एक.)–अप्रतिम (२.१) |
| रणे | रण (७.१) |
| कपिं | कपि (२.१) |
| गजो | गज (१.१) |
| महाकूपम् | महत्–कूप (२.१) |
| इवावृतं | इव (अव्ययः)–आवृत (√आ-वृ + क्त, २.१) |
| तृणैः | तृण (३.३) |
छन्दः
वंशस्थम् [१२: जतजर]छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| स | बा | ल | भा | वा | द्यु | धि | वी | र्य | द | र्पि | तः |
| प्र | वृ | द्ध | म | न्युः | क्ष | त | जो | प | मे | क्ष | णः |
| स | मा | स | सा | दा | प्र | ति | मं | र | णे | क | पिं |
| ग | जो | म | हा | कू | प | मि | वा | वृ | तं | तृ | णैः |
| ज | त | ज | र | ||||||||