५.४५.२८

पराक्रमोत्साहविवृद्धमानसः; समीक्षते मां प्रमुखागतः स्थितः ।
पराक्रमो ह्यस्य मनांसि कम्पये;त्सुरासुराणामपि शीघ्रकारिणः ॥

अन्वयः

पराक्रमोत्साहविवृद्धमानसः mental horizon is expanding with his valour and power, प्रमुखाग्रतः facing me, स्थितः stood, माम् me, समीक्षते he is looking, शीघ्रगामिनः of a swift warrior, अस्य his, पराक्रमः valour, सुरासुराणाम् for suras and asuras, मनांसि अपि minds also, प्रकम्पयेत् will shake

M N Dutt

With his mind braced by prowess and hope, that foremost of heroes eye me staying in the fore-front. The prowess of this light-handed (one), I were, make even the hearts of the celestials and Asuras tremble.

Summary

'His mental horizon is enhanced by his valour and power. He is standing before me and dares to look into my eyes. Surely his swift movement and valour will shake even the minds of suras and asuras.

पदच्छेदः

पराक्रमोत्साहविवृद्धमानसःपराक्रम–उत्साह–विवृद्ध (√वि-वृध् + क्त)–मानस (१.१)
समीक्षतेसमीक्षते (√सम्-ईक्ष् लट् प्र.पु. एक.)
मांमद् (२.१)
प्रमुखागतःप्रमुख–आगत (√आ-गम् + क्त, १.१)
स्थितःस्थित (√स्था + क्त, १.१)
पराक्रमोपराक्रम (१.१)
ह्यस्यहि (अव्ययः)–इदम् (६.१)
मनांसिमनस् (२.३)
कम्पयेत्कम्पयेत् (√कम्पय् विधिलिङ् प्र.पु. एक.)
सुरासुराणाम्सुर–असुर (६.३)
अपिअपि (अव्ययः)
शीघ्रकारिणःशीघ्र–कारिन् (६.१)

छन्दः

वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
प राक्र मो त्साहवि वृद्ध मान सः
स मीक्ष ते मांप्रमु खाग तःस्थि तः
प राक्र मो ह्यस्यम नांसि कम्प ये
त्सु रासु रा णामपि शीघ्र कारि णः
जतजर