स तं समासाद्य हरिं हरीक्षणो; युगान्तकालाग्निमिव प्रजाक्षये ।
अवस्थितं विस्मितजातसंभ्रमः; समैक्षताक्षो बहुमानचक्षुषा ॥
स तं समासाद्य हरिं हरीक्षणो; युगान्तकालाग्निमिव प्रजाक्षये ।
अवस्थितं विस्मितजातसंभ्रमः; समैक्षताक्षो बहुमानचक्षुषा ॥
अन्वयः
हरीक्षणः who had eyes like that of a lion, सः अक्षः that Aksha, प्रजाक्षये at the time of destruction of the universe, अवस्थितम् appeared, कालाग्निम् इव like the cosmic fire at the time of dissolution, तम् him, हरिम् vanara,, समासाद्य reached, विस्मितजातसम्भ्रमः astonished with awe, बहुमानचक्षुषा with great respect, समैक्षत saw.M N Dutt
Coming before the monkey, Akşa, having the gaze of a lion, with eyes betokening regard, gazed at Hanumān resembling the Fire on the occasion of the universal dissolution at the end of a Yuga, intent on destroying creatures, and who was seated and was influenced alike by surprise and regard.Summary
The lioneyed Aksha saw the vanara who appeared like the cosmic fire at the time of dissolution of the universe. The prince was astonished and struck with awe (at the majestic form of the Vanara) and looked at him with great respect.पदच्छेदः
| स | तद् (१.१) |
| तं | तद् (२.१) |
| समासाद्य | समासाद्य (√समा-सादय् + ल्यप्) |
| हरिं | हरि (२.१) |
| हरीक्षणो | हरि–ईक्षण (१.१) |
| युगान्तकालाग्निम् | युगान्त–काल–अग्नि (२.१) |
| इव | इव (अव्ययः) |
| प्रजाक्षये | प्रजा–क्षय (७.१) |
| अवस्थितं | अवस्थित (√अव-स्था + क्त, २.१) |
| विस्मितजातसंभ्रमः | विस्मित (√वि-स्मि + क्त)–जात (√जन् + क्त)–सम्भ्रम (१.१) |
| समैक्षताक्षो | समैक्षत (√सम्-ईक्ष् लङ् प्र.पु. एक.)–अक्ष (१.१) |
| बहुमानचक्षुषा | बहु–मान–चक्षुस् (३.१) |
छन्दः
वंशस्थम् [१२: जतजर]छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| स | तं | स | मा | सा | द्य | ह | रिं | ह | री | क्ष | णो |
| यु | गा | न्त | का | ला | ग्नि | मि | व | प्र | जा | क्ष | ये |
| अ | व | स्थि | तं | वि | स्मि | त | जा | त | सं | भ्र | मः |
| स | मै | क्ष | ता | क्षो | ब | हु | मा | न | च | क्षु | षा |
| ज | त | ज | र | ||||||||