५.४९.१

तं समीक्ष्य महासत्त्वं सत्त्ववान्हरिसत्तमः ।
वाक्यमर्थवदव्यग्रस्तमुवाच दशाननम् ॥

अन्वयः

सत्त्ववान् courageous, हरिसत्तमः best of monkeys, महासत्त्वम् very powerful, तं दशाननम् the tenheaded, समीक्ष्य after observing, अव्यग्रम् slowly, अर्थवत् meaningful, वाक्यम् these words, तत् such, उवाच spoke.

M N Dutt

Seeing the Ten-necked one of mighty energy, that foremost of monkeys, endued with strength, calmly spoke to him words containing sense,

Summary

Hanuman, the best of monkeys, looking at the very powerful Ravana spoke slowly these highly meaningful words.

पदच्छेदः

तंतद् (२.१)
समीक्ष्यसमीक्ष्य (√सम्-ईक्ष् + ल्यप्)
महासत्त्वंमहासत्त्व (२.१)
सत्त्ववान्सत्त्ववत् (१.१)
हरिसत्तमःहरि–सत्तम (१.१)
वाक्यम्वाक्य (२.१)
अर्थवद्अर्थवत् (२.१)
अव्यग्रस्तम्अव्यग्र (१.१)–तद् (२.१)
उवाचउवाच (√वच् लिट् प्र.पु. एक.)
दशाननम्दशानन (२.१)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

तं मीक्ष्य हा त्त्वं
त्त्व वान्हरित्त मः
वाक्यर्थ व्यग्र
स्तमु वा शा नम्