५.५६.१०७

तमक्षमागतं भग्नं निशम्य स दशाननः ।
तत इन्द्रजितं नाम द्वितीयं रावणः सुतम् ।
व्यादिदेश सुसंक्रुद्धो बलिनं युद्धदुर्मदम् ॥

अन्वयः

दशाननः tenfaced, सः रावणः that Ravana, आगतम् gone, अक्षम् of Aksha, भग्नम् destroyed, निशम्य after hearing, सुसंकृद्धः became very angry, ततः then, बलिनम् strong, युद्धदुर्मदम् thirsting for war, इन्द्रजितं नाम named Indrajit, द्वितीयम् second, सुतम् son, व्यादिदेश gave instruction.

M N Dutt

Hearing of the discomfiture of Aksa, Ravana, exercised with ire sent his second son, the highly a rope and powerful Indrajit incapable of being repressed in battle.

Summary

"When Aksha was done to death, the tenfaced Ravana was enraged and gave instruction to the second son, called Indrajit who was thirsting for war.

पदच्छेदः

तम्तद् (२.१)
अक्षम्अक्ष (२.१)
आगतंआगत (√आ-गम् + क्त, २.१)
भग्नंभग्न (√भञ्ज् + क्त, २.१)
निशम्यनिशम्य (√नि-शामय् + ल्यप्)
सतद् (१.१)
दशाननःदशानन (१.१)
ततततस् (अव्ययः)
इन्द्रजितंइन्द्रजित् (२.१)
नामनाम (अव्ययः)
द्वितीयंद्वितीय (२.१)
रावणःरावण (१.१)
सुतम्सुत (२.१)
व्यादिदेशव्यादिदेश (√व्या-दिश् लिट् प्र.पु. एक.)
सुसंक्रुद्धोसु (अव्ययः)–संक्रुद्ध (√सम्-क्रुध् + क्त, १.१)
बलिनंबलिन् (२.१)
युद्धदुर्मदम्युद्ध–दुर्मद (२.१)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
त मक्ष माग तं भ ग्नंनि शम्यस
द शान नःतत इन्द्रजि तं नाम
द्वि ती यं राव णःसु तम् व्यादि देश
सु सं क्रु द्धोबलि नं युद्ध दुर्म दम्