५.६.१७

ततस्तदा बहुविधभावितात्मनः; कृतात्मनो जनकसुतां सुवर्त्मनः ।
अपश्यतोऽभवदतिदुःखितं मनः; सुचक्षुषः प्रविचरतो महात्मनः ॥

अन्वयः

ततः from there, तदा then, बहुविधभावितात्मनः thinking of many things in his mind, कृतात्मनः of a great soul, सुवर्त्मनः of the followers of righteous path, सुचक्षुषः foresighted, प्रविचरतः while he moved, जनकसुताम् daughter of Janaka, अपश्यत: unable to find, महात्मनः of the great self, मनः mind, अतिदुःखितम् very distressed, अभवत् became.

M N Dutt

And, not seeing Janaka's daughter, then the heart of that high-souled one, honoured for his character by the entire world, of schooled self, ever ranging by the way chiming in with morality, and having the scriptures for his eyesight, as he ranged about, was oppressed with grief.

Summary

Unable to find Sita, the disciplined and foresighted Hanuman, who always kept the righteous path, felt distressed while moving about, his mind oppressed by all kinds of thought.इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे सप्तमस्सर्गः॥Thus ends the seventh sarga of Sundarakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

पदच्छेदः

ततस्तदाततस् (अव्ययः)–तदा (अव्ययः)
बहुविधभावितात्मनःबहुविध–भावितात्मन् (६.१)
कृतात्मनोकृतात्मन् (६.१)
जनकसुतांजनकसुता (२.१)
सुवर्त्मनःसुवर्त्मन् (६.१)
अपश्यतोअपश्यत् (६.१)
ऽभवद्अभवत् (√भू लङ् प्र.पु. एक.)
अतिदुःखितंअतिदुःखित (१.१)
मनःमनस् (१.१)
सुचक्षुषःसुचक्षुस् (६.१)
प्रविचरतोप्रविचरत् (√प्रवि-चर् + शतृ, ६.१)
महात्मनःमहात्मन् (६.१)

छन्दः

रुचिरा [१३: जभसजग]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२१३
त तस्त दाबहुविध भावि तात्म नः
कृ तात्म नोजनकसु तांसु वर्त्म नः
अ पश्य तोऽभवदति दुःखि तंम नः
सु चक्षु षःप्रविचर तोम हात्म नः
जभसजग